Đánh giá đa dạng di truyền loài rùa đầu to (Platysternon megacephalum) tại Việt Nam dựa trên gen ND4

Tóm tắt

Rùa đầu to (Platysternon megacephalum) là một trong 31 loài rùa có phân bố tại Việt Nam đang có nguy cơ tuyệt chủng cao do bị khai thác trái phép làm thức ăn, thú cưng và thuốc đông y. Hàng năm, rất nhiều cá thể Rùa đầu to đã bị tịch thu từ hoạt động buôn bán động vật hoang dã trái phép tại khắp các tỉnh trên cả nước. Tuy nhiên, các cá thể bị tịch thu thường thiếu thông tin liên quan về nguồn gốc cũng như có sự nhầm lẫn về mặt phân loại gây cản trở đến việc tái thả các cá thể bị tịch thu vào khu phân bố thích hợp của loài. Việc tái thả các cá thể không phải bản địa hoặc lai vào tự nhiên có thể gây ô nhiễm nguồn gen và tăng nguy cơ tuyệt chủng cho các quần thể địa phương. Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã thu thập và phân tích số lượng mẫu di truyền lớn nhất của loài Rùa đầu to cho đến nay. Kết quả phát sinh chủng loại dựa trên gần 500 trình tự của đoạn gen ty thể ND4 đã củng cố các giả thuyết trước đó rằng phân loài P. m. megacephalum và P. m. shiui có quan hệ di truyền gần gũi hơn so với phân loài P. m. peguense. Nghiên cứu cũng xác minh được nguồn gốc của 437 mẫu trong 450 mẫu Rùa đầu to bị tịch thu trong buôn bán. Phần lớn các cá thể bị tịch thu trong hoạt động buôn bán thuộc Phân nhóm 3 của phân loài P. m. peguense, và phân nhóm này có khu vực phân bố rộng rãi nhất ở Việt Nam dựa trên các mẫu đã được thu thập ngoài tự nhiên. Tuy nhiên, đối với hai phân nhóm còn lại của phân loài P. m. peguense chưa thể xác định được nguồn gốc vì tất cả cácmẫu đều bị tịch thu từ buôn bán mà không có mẫu nào được thu từ tự nhiên để so sánh. Nghiên cứu đã chứng minh được tầm quan trọng của việc sàng lọc di truyền trong công tác tái thả động vật hoang dã bị tịch thu trong buôn bán về khu vực phân bố thích hợp nhằm phục hồi các quần thể trong tự nhiên.