|
Trăm năm trong cơi người ta, Chữ Tài, chữ Mệnh, khéo là ghét nhau. Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn ḷng. Lạ ǵ bỉ sắc tư phong. Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen. Cảo thơm lần giở trước đèn. Phong t́nh có lục c̣n truyền sử xanh. Rằng: năm Gia tĩnh triều Minh, Bốn phương phẳng lặng, hai kinh vững vàng Có nhà viên ngoại họ Vương, Gia tư nghĩ cũng thường thường bực trung. Một trai con thứ rốt ḷng, Vương Quan là chữ, nối ḍng nho gia. Đầu ḷng hai ả tố nga. Thuư Kiều là chị, em là Thuư Vân. Mai cốt cách, tuyết tinh thần, Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười. Vân xem trang trọng khác vời, Khuôn trăng đều đặn, nét ngài nở nang Hoa cười, ngọc thốt đoan trang, Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da. Kiều càng sắc sảo mặn mà, So bề tài sắc, lại là phần hơn: Làn thu thuỷ, nét xuân sơn, Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh. Một hai nghiêng nước nghiêng thành, Sắc đành đ̣i một, tài đành hoạ hai. Thông minh vốn sẵn tính trời, Pha nghề thi hoạ, đủ mùi ca ngâm. Cung thương làu bậc ngũ âm, Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương. Khúc nhà tay lựa nên xoang, Một thiên "Bạc mệnh" lại càng năo nhân. Phong lưu rất mực hồng quần, Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê, Êm đềm trướng rủ màn che, Tường đông ong bướm đi về mặc ai. Ngày xuân con én đưa thoi, Thiều quang chín chục đă ngoài sáu mươi. Cỏ non xanh rợn chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bông hoa. Thanh minh trong tiết tháng ba, Lễ là Tảo mộ, hội là Đạp thanh. Gần xa nô nức yến anh, Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân. Dập d́u tài tử giai nhân, Ngựa xe như nước, áo quần như nen. Thoi vàng vó rắc, tro tiền giấy bay. Tà tà bóng ngả về tây, Chị em thơ thẩn dan tay ra về. Bước lần theo ngọn tiểu khê, Lần xem phong cảnh có bề thanh thanh: Nao nao ḍng nước uốn quanh, Nhịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang. Sè sè nấm đất bên đường, Dầu dầu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh. Rằng: "Sao trong tiết Thanh minh, "Mà đây hương khói vắng tanh thế mà?" Vương Quan mới dẫn gần xa: "Đạm Tiên nàng ấy xưa là ca nhi. "Nổi danh tài sắc một th́, "Xôn xao ngoài cửa hiếm ǵ yến anh. "Kiếp hồng nhan có mong manh, "Nửa chừng xuân, thoắt găy cành thiên hương! "Có người khách ở viễn phương, "Xa nghe cũng nức tiếng nàng t́m chơi. "Thuyền t́nh vừa ghé tới nơi, "Th́ đà trâm găy b́nh rơi bao giờ! "Buồng không lặng ngắt như tờ, "Dấu xe ngựa đă rêu lờ mờ xanh. "Khóc than khôn xiết sự t́nh, "Khéo vô duyên bấy là ḿnh với ta! "Đă không duyên trước chăng mà, "Th́ chi chút đích gọi là duyên sau. "Sắm xanh nếp tử, xe châu, "Bụi hồng một nấm mặc dầu cỏ hoa. "Trải bao thỏ lặn, ác tà, "Ấy mồ vô chủ, ai mà viếng thăm!" Ḷng đâu sẵn mối thương tâm, Thoắt nghe Kiều đă đầm đầm châu sa: "Đau đớn thay, phận đàn bà! "Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung. "Phũ phàng chi bấy Hoá công! "Ngày xanh ṃn mỏi, má hồng phôi pha. "Sống làm vợ khắp người ta, "Khéo thay thác xuống làm ma không chồng! "Nào người phượng chạ loan chung, "Nào người tiếc lục tham hồng là ai? "Đă không kẻ đoái, người hoài, "Sẵn đây ta kiếm một vài nén hương. "Gọi là gặp gỡ giữa đường, "Hoạ là người dưới suối vàng biết cho." Lầm rầm khấn vái nhỏ to, Sụp ngồi và gật trước mồ bước ra. Một vùng cỏ áy bóng tà, Gió hiu hiu thổi một vài bông lau. Rút trâm sẵn giắt mái đầu, Vạch da cây, vịnh bốn câu ba vần. Lại càng mê mẩn tâm thần, Lại càng đứng lặng tần ngần chẳng ra. Lại càng ủ dột nét hoa, Sầu tuôn đứt nối, châu sa vắn dài. Vân rằng: "Chị cũng nực cười, "Khéo dư nước mắt khóc người đời xưa!" Rằng: "Hồng nhan tự thuở xưa, "Cái điều bạc mệnh có chừa ai đâu. "Nỗi niềm tưởng đến mà đau, "Thấy người nằm đó, biết sau thế nào?" Quan rằng: "Chị nói hay sao? "Một điều là một vận vào khó nghe! "Ở đây âm khí nặng nề. "Bóng chiều đă ngả, dặm về c̣n xa." Kiều rằng: "Những đấng tài hoa, "Thác là thể phách, c̣n là tinh anh. "Dễ hay t́nh lại gặp t́nh. "Chờ xem ắt thấy hiển linh bây giờ!" Một lời nói chửa kịp thưa, Phút đâu trận gió cuốn cờ đến ngay. Ào ào đổ lộc rung cây, Ở trong dường có hương bay ít nhiều. Đè chừng ngọn gió lần theo, Dấu giày từng bước in rêu rành rành. Mặt nh́n ai nấy đều kinh, Nàng rằng: "Này thực tinh thành chẳng xa. "Hữu t́nh ta lại gặp ta, "Chớ nề u hiển, mới là chị em." Đă ḷng hiển hiện cho xem, Tạ ḷng, nàng lại nối thêm vài lời. Ḷng thơ lai láng bồi hồi, Gốc cây, lại vạch một bài cổ thi. Dùng dằng nửa ở, nửa về, Nhạc vàng đâu đă tiếng nghe gần gần. Trông chừng thấy một văn nhân, Lỏng buông tay khấu, bước lần dặm băng. Sau chân theo một vài thằng con con. Tuyết in sắc ngựa câu gịn. Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời. Nẻo xa mới tỏ mặt người, Khách đà xuống ngựa, tới nơi tự t́nh. Một vùng như thể cây quỳnh, cành dao. Chàng Vương quen mặt ra chào, Hai kiều e lệ nép vào dưới hoa. Nguyên người quanh quất đâu xa, Họ Kim, tên Trọng vốn nhà trâm anh. Nền phú hậu, bậc tài danh, Văn chương nết đất, thông minh tính trời. Phong tư tài mạo tót vời, Vào trong thanh nhă, ra ngoài hào hoa. Chung quanh vẫn đất nước nhà, Với Vương Quan, trước vốn là đồng thân. Vẫn nghe thơm nức hương lân, Một nền Đồng-tước, khoá xuân hai Kiều. Nước non cách mấy buồng thêu, Những là trộm dấu thầm yêu chốc ṃng. May thay giải cấu tương phùng, Gặp tuần đố lá, thoả ḷng t́m hoa. Bóng hồng nhác thấy nẻo xa, Xuân lan, thu cúc, mặn mà cả hai. Người quốc sắc, kẻ thiên tài, T́nh trong như đă, mặt ngoài c̣n e. Chập chờn cơn tỉnh, cơn mê Rốn ngồi chẳng tiện, dứt về chỉn khôn. Bóng tà như giục cơn buồn, Khách đà lên ngựa, người c̣n nghé theo. Dưới ḍng nước chảy trong veo, Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha. Kiều từ trở gót trướng hoa, Mặt trời gác núi, chiêng đà thu không. Gương nga chênh chếch ḍm song. Vàng gieo ngấn nước, cây lồng bóng sân. Hải đường lả ngọn đông lân, Giọt sương gieo nặng, cành xuân la đà. Một ḿnh lặng ngắm bóng nga, Rộn đường gần với nỗi xa bời bời: "Đời phồn hoa cũng là đời bỏ đi! "Người đâu gặp gỡ làm chi, "Trăm năm biết có duyên ǵ hay không?" Ngổn ngang trăm mối bên ḷng, Nên câu tuyệt diệu ngụ trong tính t́nh. Chênh chênh bóng nguyệt xế mành, Tựa ngồi bên triện một ḿnh thiu thiu. Thoắt đâu thấy một tiểu kiều, Có chiều phong vận, có chiều thanh tân. Sương in mặt, tuyết pha thân, Sen vàng lững thững như gần như xa. Chào mừng đón hỏi ḍ la: "Đào nguyên lạc lối đâu mà đến đây?" Thưa rằng: "Thanh khí xưa nay, "Mới cùng nhau lúc ban ngày đă quên? "Dưới ḍng nước chảy, bên trên có cầu. "Mấy ḷng hạ cố đến nhau, "Mấy lời hạ tứ ném châu gieo vàng. "Vâng tŕnh hội chủ xem tường, "Mà xem trong sổ đoạn trường có tên. "Âu đành quả kiếp nhân duyên, "Cũng người một hội, một thuyền đâu xa! "Này mười bài mới, mới ra, "Câu thần lại mượn bút hoa vẽ vời." Kiều vâng lĩnh ư đề bài, Tay tiên một vẫy đủ mười khúc ngâm. Xem thơ nức nở khen thầm: "Giá đành tú khẩu, cẩm tâm khác thường! "Ví đem vào tập đoạn trường. Th́ treo giải nhất, chi nhường cho ai! Thềm hoa khách đă trở hài, Nàng c̣n cầm lại một hai tự t́nh. Gió đâu sịch bức mành mành Tỉnh ra mới biết là ḿnh chiêm bao. Trông theo nào thấy đâu nào, Hương thừa dường hăy ra vào đâu đây? Một ḿnh lưỡng lự canh chầy, Đường xa nghĩ nỗi sau này mà kinh! Hoa trôi, bèo dạt, đă đành. Biết duyên ḿnh, biết phận ḿnh, thế thôi! Nỗi riêng lớp lớp sóng dồi, Nghĩ đ̣i cơn, lại sụt sùi đ̣i cơn. Giọng Kiều rền rĩ trướng loan, Nhà huyên chợt tỉnh, hỏi: "Cơn cớ ǵ? "Cớ sao trằn trọc canh khuya? "Màu hoa lê hăy dầm dề giọt mưa?" Thưa rằng: "Chút phận ngây thơ, "Dưỡng sinh đôi nợ tóc tơ chưa đền. "Buổi ngày chơi mả Đạm Tiên, "Nhắp đi, thoắt thấy ứng liền chiêm bao: "Đoạn trường là số thế nào, "Bài ra thế ấy, vịnh vào thế kia. "Cứ trong mộng triệu mà suy, "Phận con thôi có ra ǵ mai sau!" Dạy rằng: "Mộng triệu cứ đâu? "Bỗng không mua năo, chuốc sầu nghĩ nao!" Vâng lời khuyên giải thấp cao. Chưa xong điều nghĩ, đă dào mạch Tương. Ngoài song thỏ thẻ oanh vàng, Nách tường bông liễu bay ngang trước mành. Hiên tà gác bóng chênh chênh, Nỗi riêng, riêng chạnh tấc riêng một ḿnh. Cho hay là thói hữu t́nh, Đố ai dứt mối tơ mành cho xong! Chàng Kim từ lại thư song, Nỗi nàng canh cánh bên ḷng biếng khuây. Sầu đong càng lắc càng đầy, Ba thu dồn lại một ngày dài ghê! Mây Tần khoá kín song the, Bụi hồng liệu nẻo đi về chiêm bao. Tuần trăng khuyết, đĩa dầu hao, Mặt mơ tưởng mặt, ḷng ngao ngán ḷng. Pḥng văn hơi giá như đồng, Trúc se ngọn thỏ, tơ chùng phím loan. Mành Tương phân phất gió đàn, Hương gây mùi nhớ, trà khan giọng t́nh. Ví chăng duyên nợ ba sinh, Làm chi đem thói khuynh thành trêu ngươi? Bâng khuâng nhớ cảnh, nhớ người, Nhớ nơi kỳ ngộ, vội dời chân đi. Một vùng cỏ mọc xanh ŕ, Nước ngâm trong vắt, thấy ǵ nữa đâu! Gió chiều như gợi cơn sầu, Vi lô hiu hắt như màu khơi trêu. Nghề riêng nhớ ít, tưởng nhiều, Xăm xăm đè nẻo Lam-kiều lần sang. Thâm nghiêm kín cổng cao tường, Cạn ḍng lá thắm, dứt đường chim xanh. Lơ thơ tơ liễu buông mành. Con oanh học nói trên cành mỉa mai. Mấy lần cửa đóng then cài, Đầy thềm hoa rụng, biết người ở đâu? Tần ngần đứng suốt giờ lâu, Dạo quanh, chợt thấy mé sau có nhà. Là nhà Ngô Việt thương gia, Pḥng không để đó người xa chưa về. Lấy điều du học hỏi thuê, Túi đàn, cặp sách, đề huề dọn sang. Có cây, có đá, sẵn sàng. Có hiên Lăm thuư, nét vàng chưa phai. Mừng thầm chốn ấy chữ bài, Ba sinh âu hẳn duyên trời chi đây! Song hồ nửa khép cánh mây, Tường đông ghé mắt, ngày ngày hằng trông. Tấc gang động khoá nguồn phong, Tuyệt mù nào thấy bóng hồng vào ra. Nhẫn từ quán khách lân la, Tuần trăng thấm thoát nay đà thèm hai. Cách tường phải buổi êm trời, Dưới đào dường có bóng người thướt tha. Buông cầm, xốc áo, vội ra, Hương c̣n thơm nức, người đà vắng tanh! Lần theo tường gấm dạo quanh, Trên đào nhác thấy một cành kim thoa. Giơ tay với lấy về nhà. "Này trong khuê các, đâu mà đến đây? "Ngẫm âu người ấy, báu này, "Chẳng duyên chưa dễ vào tay ai cầm!" Liền tay ngắm nghía biếng nằm, Hăy c̣n thoang thoảng hương trầm chưa phai. Tan sương đă thấy bóng người Quanh tường ra ư t́m ṭi ngẩn ngơ. Sinh đà có ư đợi chờ, Cách tường lên tiếng xa đưa ướm ḷng: "Thoa này bắt được hư không, "Biết đâu Hợp-phố mà mong châu về?" Tiếng Kiều nghe lọt bên kia: "Ơn ḷng quân tử sá ǵ của rơi. "Chiếc thoa nào của mấy mươi, "Mà ḷng trọng nghĩa khinh tài xiết bao!" Sinh rằng: "Lân lư ra vào, "Gần đây, nào phải người nào xa xôi. "Được rầy nhờ chút thơm rơi, "Kể đà thiểu năo ḷng người bấy nay! "Bấy lâu mới được một ngày, Dừng chân, gạn chút niềm tây gọi là..." Vội về thêm lấy của nhà, Xuyến vàng đôi chiếc, khăn là một vuông. Thang mây rón bước ngọn tường, Phải người hôm nọ rơ ràng chẳng nhe. Sượng sùng giữ ư rụt rè, Kẻ nh́n tỏ mặt, người e cúi đầu. Rằng: "Từ ngẫu nhĩ gặp nhau, "Thầm trông trộm nhớ, bấy lâu đă chồn. "Xương mai tính đă rũ ṃn, "Lần lừa ai biết hăy c̣n hôm nay! "Tháng tṛn như gửi cung mây, "Trần trần một phận ấp cây đă liều! "Tiện đây xin một hai điều, "Đài gương soi đến dấu bèo cho chăng?" Ngần ngừ nàng mới thưa rằng: "Thói nhà băng tuyết, chất hằng phỉ phong. "Dầu khi lá thắm, chỉ hồng, "Nên chăng th́ cũng tại ḷng mẹ cha. "Nặng ḷng xót liễu, v́ hoa, "Trẻ thơ đă biết đâu mà dám thưa!" Sinh rằng: "Rày gió mai mưa, "Ngày xuân đă dễ t́nh cờ mấy khi! "Dầu chăng xét tấm t́nh si, "Thiệt đây mà có ích ǵ đến ai? "Chút chi gắn bó một hai, "Cho đành, rồi sẽ liệu bài mối manh. "Khuôn thiêng dù phụ tấc thành, "Cũng liều bỏ quá xuân xanh một đời. "Lượng xuân dù quyết hẹp ḥi, "Công đeo đuổi chẳng thiệt tḥi lắm ru!" Lặng nghe lời nói như ru, Chiều xuân dễ khiến nét thu ngại ngùng... Rằng: "Trong buổi mới lạ lùng, "Nể ḷng, có lẽ cầm ḷng cho đang! "Đă ḷng quân tử đa mang, "Một lời, vâng tạc đá vàng thuỷ chung". Được lời như cởi tấm ḷng, Giở kim thoa với khăn hồng trao tay. Rằng: "Trăm năm cũng từ đây, "Của tin, gọi một chút này làm ghi!" Sẵn tay bả quạt hoa qú, Với cành thoa ấy, tức th́ đổi trao. Một lời vừa gắn tất giao, Mái sau dường có xôn xao tiếng người. Vội vàng lá rụng, hoa rơi, Chàng về thư viện, nàng rời lầu trang. Từ phen đá biết tuổi vàng, T́nh càng thấm thía, dạ càng ngẩn ngơ. Bên trông đầu nọ, bên chờ cuối kia. Một tường tuyết trở sương che. Tin xuân đâu dễ đi về cho năng! Lần lần ngày gió đêm trăng, Thưa hồng rậm lục đă chừng xuân qua. Ngày vừa sinh nhật ngoại gia, Trên hai đường, dưới nữa là hai em. Tưng bừng sắm sửa áo xiêm, Biện dâng một lễ, xa đem tấc thành. Nhà lan thanh vắng một ḿnh, Ngẫm cơ hội ngộ đă dành hôm nay. Th́ trân thức thức sẵn bày, Gót sen thoăn thoắt dạo ngay mé tường. Cách hoa sẽ dắng tiếng vàng, Dưới hoa đă thấy có chàng đứng trông: "Trách ḷng hờ hững với ḷng, "Lửa hương chốc để lạnh lùng bấy lâu! "Những là đắp nhớ, đổi sầu, "Tuyết sương nhuốm nửa mái đầu hoa râm." Nàng rằng: "Gió bắt, mưa cầm, "Đă cam tệ với tri âm bấy chầy. "Vắng nhà được buổi hôm nay, "Lấy ḷng gọi chút ra đây tạ ḷng!" Lần theo núi giả đi ṿng, Cuối tường dường có nẻo thông mới rào. Xắn tay mở khoá động đào, Rẽ mây trông tỏ lối vào Thiên-thai. Mặt nh́n mặt, càng thêm tươi, Bên lời vạn phúc, bên lời hàn huyên. Sánh vai về chốn thư hiên, Ngâm lời phong nguyệt, nặng nguyền non sông. Đạm thanh một bức tranh tùng treo trên. Phong sương được vẻ thiên nhiên, Mặn khen nét bút càng nh́n càng tươi. Sinh rằng: "Phác hoạ vừa rồi, "Phẩm đề xin một vài lời thêm hoa." Khoảng trên dừng bút thảo và bốn câu. Khen: "Tài nhả ngọc phun châu, "Nàng Ban, ả Tạ cũng đâu thế này! "Kiếp tu xưa ví chưa dày, "Phúc nào đổi được giá này cho ngang!" Nàng rằng: "Trộm liếc dung quang, "Chẳng sân ngọc bội th́ phường kim môn. "Nghĩ ḿnh phận mỏng cánh chuồn, "Khuôn xanh biết có vuông tṛn mà hay? "Nhớ từ năm hăy thơ ngây, "Có người tướng sĩ đoán ngay một lời: "Anh hoa phát tiết ra ngoài, "Ngh́n thu bạc mệnh một đời tài hoa. "Trông người lại ngẫm đến ta, "Một dày, một mỏng, biết là có nên?' Sinh rằng: "Giải cấu là duyên, "Xưa nay nhân định thắng thiên cũng nhiều. "Ví dù giải kết đến điều, "Th́ đem vàng đá mà liều với thân!" Đủ điều trung khúc ân cần, Ḷng xuân phơi phới, chén xuân tàng tàng. Ngày vui ngắn chẳng đầy gang, Trông ra ác đă ngậm gương non đoài. Vắng nhà chẳng tiện ngồi dai, Giă chàng, nàng mới kíp dời song sa. Đến nhà vừa thấy tin nhà, Hai thân c̣n dở tiệc hoa chưa về. Cửa ngoài vội rủ rèm the, Xăm xăm băng lối vườn khuya một ḿnh. Nhặt thưa, gương giọi bóng cành, Ngọn đèn trông lọt trướng huỳnh hắt hiu. Sinh vừa tựa án thiu thiu. Giở chiều như tỉnh, giở chiều như mê. Tiếng sen sẽ động giấc hoè, Bóng trăng đă xế hoa lê lại gần. Bâng khuâng đỉnh Giáp, non Thần, C̣n ngờ giấc mộng đêm xuân mơ màng. Nàng rằng: "Quăng vắng đêm trường, "V́ hoa, nên phải đánh đường t́m hoa. "Bây giờ rơ mặt đôi ta, "Biết đâu rồi nữa chẳng là chiêm bao?" Vội mừng làm lễ rước vào, Đài sen nối sáp, song đào thêm hương. Tiên thề cùng thảo một trương, Tóc mây một món, dao vàng chia đôi. Vầng trăng vằng vặc giữa trời, Đinh ninh hai miệng một lời song song. Tóc tơ căn vặn tấc ḷng, Trăm năm tạc một chữ "đồng" đến xương. Chén hà sánh giọng quỳnh tương, Giải là hương lộn, b́nh gương bóng lồng. Sinh rằng: "Gió mát trăng trong, "Bấy lâu nay một chút ḷng chưa cam. "Chày sương chưa nện cầu Lam, "Sợ lần khân quá ra sàm sỡ chăng?" Nàng rằng: "Hồng diệp, xích thằng, "Một lời cũng đă tiếng rằng tương tri. "Đừng điều nguyệt nọ hoa kia, "Ngoài ra ai lại tiếc ǵ với ai." Rằng: "Nghe nổi tiếng Cầm đài, "Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ." Thưa rằng: "Tiện kỹ sá chi! "Đă ḷng dạy đến, dạy th́ phải vâng." Hiên sau treo sẵn cầm trăng, Vội vàng Sinh đă tay nâng ngang mày. Nàng rằng: "Nghề mọn riêng tay, "Làm chi cho bận ḷng này lắm thân?" So dần dây vũ dây văn, Bốn dây to nhỏ theo vần cung thương. Khúc đâu Hán Sở chiến trường, Nghe ra tiếng sắt, tiếng vàng chen nhau? Khúc đâu Tư mă Phượng cầu, Nghe ra như oán, như sầu phải chăng! Kê Khang này khúc Quảng lăng. Một rằng Lưu thuỷ, hai rằng Hành vân. Quá quan này khúc Chiêu Quân, Nửa phần luyến chúa, nửa phần tư gia. Trong như tiếng hạc bay qua, Đục như tiếng suối mới sa nửa vời. Tiếng khoan như gió thoảng ngoài, Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa. Ngọn đèn khi tỏ khi mờ, Khiến người ngồi đó cũng ngơ ngẩn sầu. Khi tựa gối, khi cúi đầu, Khi ṿ chín khúc, khi chau đôi mày. Rằng: "Hay th́ thật là hay, "Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào! "Lựa chi những bực tiêu tao? "Dột ḷng ḿnh, cũng nao nao ḷng người?" Rằng: "Quen mất nết đi rồi, "Tẻ vui, thôi cũng tính trời biết sao! "Lời vàng, vâng lĩnh ư cao, "Hoạ dần dần bớt chút nào được không." Hoa hương càng tỏ thức hồng, Đầu mày cuối mặt càng nồng tấm yêu. Sóng t́nh dường đă xiêu xiêu, Xem trong âu yếm có chiều lả lơi. Thưa rằng: "Đừng lấy làm chơi, "Dẽ cho thưa hết một lời đă nao! "Vẻ chi một đoá yêu đào, "Vườn hồng chi dám ngăn rào chim xanh. "Đă cho vào bậc bố kinh, "Đạo ṭng phu lấy chữ Trinh làm đầu. "Ra tuồng trên Bộc, trong dâu, "Th́ con người ấy ai cầu làm chi! "Phải điều ăn xổi ở th́. "Tiết trăm năm, nỡ bỏ đi một ngày! "Ngẫm duyên kỳ ngộ xưa nay, "Lứa đôi ai dễ đẹp tày Thôi, Trương. "Mây mưa đánh đổ đá vàng, "Quá chiều nên đă chán chường yến anh. "Trong khi chắp cánh liền cành, "Mà ḷng rẻ rúng đă dành một bên! "Mái tây để lạnh hương nguyền, "Cho duyên đằm thắm ra duyên bẽ bàng. "Gieo thoi, trước chẳng giữ giàng, "Để sau nên thẹn cùng chàng bởi ai? "Vội chi liễu ép hoa nài, "C̣n thân ắt cũng đền bồi có khi!" Thấy lời đoan chính dễ nghe, Chàng càng thêm nể thêm v́ mười phân. Bóng tàu vừa lạt vẻ ngân. Tin đâu đă thấy cửa ngăn gọi vào. Nàng th́ vội trở buồng thêu, Sinh th́ dạo gót sân đào bước ra. Cửa ngoài vừa ngỏ then hoa, Gia đồng vào gửi thư nhà mới sang. Đem tin thúc phụ từ đường, Bơ vơ lữ thấn tha hương đề huề. Liêu-dương cách trở sơn khê, Xuân đường kíp gọi Sinh về hộ tang. Mảng tin xiết nỗi kinh hoàng, Băng ḿnh lẻn trước đài trang tự t́nh. Gót đầu mọi nỗi đinh ninh, Nỗi nhà tang tóc, nỗi ḿnh xa xôi: "Sự đâu chưa kịp đôi hồi, "Duyên đâu chưa kịp một lời trao tơ, "Trăng thề c̣n đó trơ trơ, "Dám xa xôi mặt mà thưa thớt ḷng. "Ngoài ngh́n dặm, chốc ba đông, "Mối sầu khi gỡ cho xong c̣n chầy! "Ǵn vàng giữ ngọc cho hay, "Cho đành ḷng kẻ chân mây cuối trời!" Tai nghe ruột rối bời bời, Ngập ngừng nàng mới giải lời trước sau: "Ông tơ ghét bỏ chi nhau, "Chưa vui sum họp đă sầu chia phôi! "Cùng nhau đă trót nặng lời, "Dẫu thay mái tóc, dám dời ḷng tơ! "Quản bao tháng đợi, năm chờ. "Nghĩ người ăn gió nằm mưa xót thầm. "Đă nguyền hai chữ "đồng tâm" "Trăm năm thề chẳng ôm cầm thuyền ai. "C̣n non, c̣n nước, c̣n dài, "C̣n về, c̣n nhớ đến người hôm nay!" Dùng dằng chưa nỡ rời tay, Vừng đông trông đă đứng ngay nóc nhà. Ngại ngùng một bước một xa, Một lời trân trọng, châu sa mấy hàng. Buộc yên, quảy gánh, vội vàng. Mối sầu sẻ nửa, bước đường chia hai. Buồn trông phong cảnh quê người, Đầu cành quyên nhặt, cuối trời nhạn thưa. Năo người cữ gió, tuần mưa, Một ngày nặng gánh tương tư một ngày... Nàng c̣n đứng tựa hiên tây, Chín hồi vấn vít như vầy mối tơ. Trông chừng khói ngất song thưa, Hoa trôi giạt thắm, liễu xơ xác vàng. Tần ngần dạo gót lầu trang, Một đoàn mừng thọ ngoại hương mới về. Hàn huyên chưa kịp giăi dề, Sai nha bỗng thấy bốn bề xôn xao: Người nách thước, kẻ tay đao, Đầu trâu, mặt ngựa ào ào như sôi. Già giang một lăo, một trai, Một dây vô lại buộc hai thâm t́nh. Đầy nhà vang tiếng ruồi xanh. Rụng rơi khung dệt, tan tành gói may. Đồ tế nhuyễn, của riêng tây, Sạch sành sanh vét cho đầy túi tham Điều đâu bay buộc ai làm? Này ai đan dậm, giật giàm bỗng dưng? Hỏi ra sau mới biết rằng: Phải tên xưng xuất là thằng bán tơ. Một nhà hoảng hốt ngẩn ngơ. Tiếng oan dậy đất, án ngờ loà mây. Hạ từ, van lạy suốt ngày, Điếc tai lân tuất, phũ tay tồi tàn. Rường cao rút ngược dây oan, Dẫu rằng đá cũng nát gan, lọ người! Mặt trông đau đớn rụng rời, Oan này c̣n một kêu trời, nhưng xa! Một ngày lạ thói sai nha, Làm cho khốc hại chẳng qua v́ tiền! Sao cho cốt nhục vẹn tuyền. Trong khi ngộ biến ṭng quyền, biết sao? Duyên hội ngộ, đức cù lao. Bên T́nh, bên Hiếu bên nào nặng hơn? Để lời thệ hải minh sơn, Làm con, trước phải đền ơn sinh thành. Quyết t́nh, nàng mới hạ t́nh: "Dẽ cho để thiếp bán ḿnh chuộc cha!" Họ Chung có kẻ lại già, Cũng trong nha dịch lại là từ tâm. Thấy nàng hiếu trọng t́nh thâm, V́ nàng, nghĩ cũng thương thầm xót vay. Tính bài lót đó luồn đây, Có ba trăm lạng, việc này mới xuôi. Hăy về tạm phó giam ngoài, Dặn nàng qui liệu trong đôi ba ngày Thương ḷng con trẻ thơ ngây, Gặp cơn vạ gió tai bay bất kỳ! Đau ḷng tử biệt sinh ly, Thân c̣n chẳng tiếc, tiếc ǵ đến duyên! Hạt mưa sá nghĩ phận hèn, Liều đem tấc cỏ, quyết đền ba xuân. Sự ḷng ngỏ với băng nhân, Tin sương đồn đại xa gần xôn xao. Gần miền có một mụ nào, Đưa người viễn khách, t́m vào vấn danh. Hỏi tên, rằng: "Mă Giám sinh", Hỏi quê, rằng: "Huyện Lâm-thanh cũng gần". Quá niên trạc ngoại tứ tuần, Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao. Trước thầy sau tớ lao xao, Nhà băng đưa mối, rước vào lầu trang. Ghế trên ngồi tót sỗ sàng, Buồng trong mối đă giục nàng kíp ra. Nỗi ḿnh thêm tức nỗi nhà, Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng! Ngại ngùng rợn gió e sương, Nh́n hoa bóng thẹn, trông gương mặt dày. Mối càng vén tóc bắt tay, Nét buồn như cúc, điệu gầy như mai. Đắn đo cân sắc cân tài, ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ. Mặn nồng một vẻ một ưa. Bằng ḷng, khách mới tuỳ cơ dặt d́u. Rằng: "Mua ngọc đến Lam-kiều "Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường" Mối rằng: "Đáng giá ngh́n vàng, "Rớp nhà nhờ lượng người thương dám nài!" C̣ kè bớt một, thêm hai, Giờ lâu ngă giá vàng ngoài bốn trăm. Một lời thuyền đă êm dằm, Hăy đưa canh thiếp, trước cầm làm ghi. Định ngày nạp thái vu qui. Tiền lưng đă sẵn, việc ǵ chẳng xong! Một lời cậy với Chung công, Khất từ tạm lĩnh Vương ông về nhà. Thương t́nh con trẻ, cha già, Nh́n nàng, ông những máu sa ruột dầu. "Nuôi con những ước về sau, "Trao tơ phải lứa, gieo cầu đáng nơi. "Trời làm chi cực bấy trời! "Này ai vu thác cho người hợp tan. "Búa ŕu bao quản thân tàn, "Nỡ đày đoạ trẻ, càng oan khốc già "Một lần, sau trước cũng là, "Thôi th́ mặt khuất, chẳng thà ḷng đau." Theo lời như chảy ḍng châu, Liều ḿnh, ông đă gieo đầu tường vôi. Vội vàng, kẻ giữ người coi, Nhỏ to, nàng lại t́m lời khuyên can: "Vẻ chi một mảnh hồng nhan? "Tóc tơ chưa chút đền ơn sinh thành. "Dâng thư, đă thẹn nàng Oanh, "Lại thua ả Lư bán ḿnh hay sao? "Cỗi xuân tuổi hạc càng cao, "Một cây gánh vác biết bao nhiêu cành. "Lượng trên dù chẳng dứt t́nh, "Gió mưa âu hẳn tan tành nước non. "Thà rằng liều một thân con, "Hoa dù ră cánh, là c̣n xanh cây. "Phận sao đành vậy cũng vầy, "Cầm như chẳng đậu những ngày c̣n xanh. "Cũng đừng tính quẩn lo quanh, "Tan nhà là một, thiệt ḿnh là hai." Phải lời, ông cũng êm tai, Nh́n nhau, giọt ngắn giọt dài ngổn ngang. Mé ngoài họ Mă vừa sang, Tờ hoa đă kư, cân vàng mới trao. Trăng già độc địa làm sao? Cầm dây chẳng lựa, buộc vào tự nhiên! Trong tay đă sẵn đồng tiền, Dầu ḷng đổi trắng thay đen khó ǵ! Họ Chung ra sức giúp v́, Lễ tâm đă đặt, tụng kỳ cũng xong. Việc nhà đă tạm thong dong, Tính kỳ giục giă đă mong độ về. Một ḿnh nàng ngọn đèn khuya, áo dầm giọt lệ, tóc xe mái sầu. Phận rầu, dầu vậy cũng dầu, "Xót ḷng đeo đẳng bấy lâu một lời. "Công tŕnh kể biết mấy mươi. "V́ ta khăng khít cho người dở dang. "Thề hoa chưa ráo chén vàng, "Lỗi thề thôi đă phũ phàng với hoa! "Trời Liêu non nước bao xa, "Nghĩ đâu rẽ cửa chia nhà tự tôi! "Biết bao duyên nợ thề bồi, "Kiếp này thôi thế th́ thôi, c̣n ǵ! "Tái sinh chưa dứt hương thề, "Làm thân trâu ngựa đền ngh́ trúc mai "Nợ t́nh chưa trả cho ai, Khối t́nh mang xuống Tuyền đài chửa tan." Nỗi riêng, riêng những bàn hoàn, Dầu chong trắng đĩa, lệ tràn thấm khăn. Thuư Vân chợt tỉnh giấc xuân, Dưới đèn ghé đến, ân cần hỏi han: "Cơ trời dâu bể đa đoan, "Một nhà để chị riêng oan một ḿnh. "Cớ chi ngồi nhẫn tàn canh" "Nỗi riêng c̣n mắc mối t́nh chi đây?" Rằng: "Ḷng đương thổn thức đầy, "Tơ duyên c̣n vướng mối này chưa xong. "Hở môi ra, cũng thẹn thùng, "Để ḷng, th́ phụ tấm ḷng với ai. "Cậy em, em có chịu lời? "Ngồi lên cho chị lạy, rồi sẽ thưa. "Giữa đường, đứt gánh tương tư, "Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em. "Kể từ khi gặp chàng Kim; "Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề. "Sự đâu sóng gió bất kỳ, "Hiếu t́nh, khôn lẽ hai bề vẹn hai ? "Ngày xuân em hăy c̣n dài, "Xót t́nh máu mủ, thay lời nước non. "Chị dù thịt nát xương ṃn, "Ngậm cười chín suối, hăy c̣n thơm lây. "Chiếc thoa với bức tờ mây, "Duyên này th́ giữ vật này của chung. "Dầu em nên vợ nên chồng, "Xót người mệnh bạc ắt ḷng chẳng quên. "Mất người, c̣n chút của tin, "Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa. "Mai sau, dầu có bao giờ, "Đốt ḷ hương ấy, so tơ phím này. "Trông ra ngọn cỏ lá cây, "Thấy hiu hiu gió th́ hay chị về. "Hồn c̣n mang nặng lời thề, "Nát thân bồ liễu, đền ngh́ trúc mai. "Dạ đài cách mặt khuất lời, "Tưới xin giọt lệ cho người thác oan. "Bây giờ trâm găy gương tan, "Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân! "Trăm ngh́n gửi lại t́nh quân, "Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi. "Phận sao phận bạc như vôi! "Đă đành nước chảy hoa trôi lỡ làng. "ối Kim lang! hỡi Kim lang! "Thôi thôi, thiếp đă phụ chàng từ đây!" Cạn lời, hồn dứt máu say, Một hơi lặng ngắt, đôi tay giá đồng. Xuân huyên chợt tỉnh giất nồng, Một nhà tấp nập, kẻ trong người ngoài. Kẻ thang người thuốc, bời bời, Mới dầu cơn vựng, chưa phai giọt hồng. Hỏi sao ra sự lạ lùng. Kiều càng nức nở nói không ra lời. Nỗi nàng Vân mới rỉ tai: Chiếc thoa này với tờ bồi ở đây. V́ cha làm lỗi duyên mày "Thôi th́ việc ấy sau này đă em. "V́ ai rụng cải rơi kim? "Để con bèo nổi mây ch́m v́ ai. "Lời con dặn lại một hai, "Dẫu ṃn bia đá, dám sai tấc vàng?" Lạy thôi, nàng lại rén chiềng: "Nhờ cha trả được nghĩa chàng cho xuôi. "Sá chi thân phận tôi đ̣i, "Dẫu rằng xương trắng quê người, quản đâu!" Xiết bao kể nỗi thảm sầu! Khắc canh đă giục nam lâu mấy hồi. Kiệu hoa đâu đă đến ngoài, Quản huyền đâu đă giục người sinh ly. Đau ḷng kẻ ở người đi, Lệ rơi thấm đá, tơ chia rũ tằm. Trời hôm, mây kéo tối rầm, Rầu rầu ngọn cỏ, đầm đầm cành sương. Rước nàng về đến trú phường, Bốn bề xuân khoá, một nàng ở trong. Ngập ngừng thẹn lục, e hồng, Nghĩ ḷng, lại xót xa ḷng đ̣i phen. Phẩm tiên rơi đến tay hèn, Hoài công nắng giữ mưa ǵn với ai! Biết thân đến bước lạc loài, Nhị đào thà bẻ cho người t́nh chung. V́ ai ngăn đón gió đông. Thiệt ḷng khi ở, đau ḷng khi đi. Trùng phùng dù hoạ có khi, Thân này, thôi có ra ǵ mà mong! Đă sinh ra số long đong, C̣n mang lấy kiếp má hồng được sao? Trên yên sẵn có con dao, Giấu cầm nàng đă gói vào chéo khăn: Pḥng khi nước đă đến chân, Dao này th́ liệu với thân sau này, Đêm thu một khắc một chầy, Bâng khuâng như tỉnh như say một ḿnh. Chẳng ngờ, gă Mă giám sinh, Vẫn là một đứa phong t́nh đă quen. Quá chơi, lại gặp hồi đen, Quen mùi, lại kiếm ăn miền nguyệt hoa. Lầu xanh có mụ Tú bà, Làng chơi đă trở về già hết duyên. T́nh cờ, chẳng hẹn mà nên, Mạt cưa mướp đắng, đôi bên một phường. Chung lưng mở một ngôi hàng, Quanh năm buôn phấn, bán hương đă lề. Dạo t́m khắp chợ th́ quê, Giả danh hầu hạ, dạy nghề ăn chơi. Rủi may âu cũng sự trời, Đoạn trường lại chọn mặt người vô duyên! Xót nàng, chút phận thuyền quyên, Cành hoa đem bán vào thuyền lái buôn! Mẹo lừa đă mắc vào khuôn, Sính nghi rẻ giá, nghinh hôn sẵn ngày. Mừng thầm, cờ đă đến tay, Càng nh́n vẻ ngọc, càng say khúc vàng. Đă nên quốc sắc thiên hương, Một cười này, hẳn ngh́n vàng chẳng ngoa. " Về đây, nước trước bẻ hoa, Vương tôn quư khách ắt là đua nhau. Hẳn ba trăm lạng kém đâu, Cũng đà vừa vốn, c̣n sau th́ lời. Miếng ngon kề đến tận nơi, Vốn nhà cũng tiếc của trời cũng tham. Đào tiên đă bén tay phàm, Th́ vin cành quít cho cam sự đời. Dưới trần mấy mặt làng chơi, Chơi hoa, đă dễ mấy người biết hoa. Nước vỏ lựu, máu mào gà, Mượn màu chiêu tập lại là c̣n nguyên. Mập mờ đánh lận con đen, Bao nhiêu cũng bấy nhiêu tiền, mất chi? Mụ già hoặc có điều ǵ, Liều công mất một buổi qú mà thôi. Vả đây đường sá xa xôi, Mà ta bất động nữa người sinh nghi. Tiếc thay! một đoá trà (đồ) mi, Con ong đă mở đường đi lối về! Một cơn mưa gió nặng nề, Thương ǵ đến ngọc, tiếc ǵ đến hương! Đêm xuân một giấc mơ màng, Đuốc hoa để đó, mặc nàng nằm trơ. Giọt riêng tầm tă tuôn mưa, Phần căm nỗi khách, phần dơ nỗi ḿnh. Tuồng chi là giống hôi tanh, Thân ngh́n vàng để ô danh má hồng. Thôi c̣n chi nữa mà mong, "Đời người thôi thế là xong một đời!" Giận duyên, tủi phận, bời bời, Cầm dao, nàng đă toan bài quyên sinh. Nghĩ đi nghĩ lại một ḿnh: Một ḿnh th́ chớ, hai t́nh th́ sao? Sao dầu sinh sự thế nào, Truy nguyên, chẳng kẻo luỵ vào song thân. Nỗi ḿnh âu cũng giăn dần, Kíp chầy, thôi cũng một lần mà thôi. Những là đo đắn ngược xuôi, Tiếng gà nghe đă gáy sôi mé tường. Lần mai vừa rúc c̣i sương, Mă sinh giục giă vội vàng ra đi. Đoạn trường thay! Lúc phân kỳ, Vó câu khấp khểnh, bánh xe gập ghềnh. Bề ngoài mười dặm trường đ́nh, Vương Ông mở tiệc tiễn hành đưa theo. Ngoài th́ chủ khách dập d́u, Một nhà huyên với một Kiều ở trong. Nh́n càng lă chă giọt hồng, Rỉ tai, nàng mới giải ḷng thấp cao: "Hổ sinh ra phận thơ đào, "Công cha nghĩa mẹ kiếp nào trả xong? "Lỡ làng, nước đục bụi trong, "Trăm năm để một tấm ḷng từ đây. "Xem gương trong bấy nhiêu ngày, "Thân con chẳng kẻo mắc tay bợm già. "Khi về bỏ vắng trong nhà, "Khi vào dùng dắng, khi ra vội vàng. "Khi ăn khi nói lỡ làng, "Khi thầy khi tớ xem thường xem khinh. "Khác màu kẻ quư người thanh, "Ngẫm ra cho kỹ, như h́nh con buôn "Thôi con c̣n nói chi con, "Sống nhờ đất khách, thác chôn quê người!" Vương bà nghe bấy nhiêu lời, Tiếng oan đă muốn vạch trời kêu lên. Vài tuần, chưa cạn chén khuyên, Mé ngoài nghỉ đă giục liền ruổi xe. Xót con, ḷng nặng chề chề, Trước yên, ông đă nằn ń thấp cao: "Chút thân yếu liễu thơ đào, "Gấp nhà đến đỗi giấn vào tôi ngươi. "Từ đây, góc bể bên trời, "Nắng mưa thui thủi quê người một thân. "Ngh́n tầm nhờ bóng tùng quân, "Tuyết sương che chở cho thân cát đằng." Cạn lời, khách mới thưa rằng; "Buộc chân, thôi cũng xích thằng nhiệm trao. "Mai sau, dầu dến thế nào, "Ḱa gương nhật nguyệt, nọ dao quỉ thần." Đùng dùng gió giật mây vần, Một xe trong cơi hồng trần như bay, Trông vời, gạt lệ chia tay, Góc trời thăm thẳm, đêm ngày đăm đăm. Nàng th́ dặm khách xa xăm, Bạc phau cầu giá, đen rầm ngàn mây. Vi lô san sát hơi may, Một trời thu để riêng ai một người. Dặm khuya ngất tạnh mù khơi, Thấy trăng mà thẹn những lời non sông. Rừng thu từng biếc xen hồng, Nghe chim như nhắc tấm ḷng thần hôn. Những là lạ nước lạ non, Lâm-tri vừa một tháng tṛn tới nơi. Xe châu dừng bánh cửa ngoài, Rèm trong đă thấy một người bước ra. Thoắt trông nhờn nhợt màu da, Ăn chi cao lớn đẫy đà làm sao? Trước xe, bả lả han chào, Vâng lời, nàng mới bước vào tận nơi. Bên th́ mấy ả mày ngài, Bên th́ ngồi bốn năm người làng chơi. Giữa th́ hương án hẳn hoi, Trên treo một tượng trắng đôi lông mày. Lầu xanh quen lối xưa nay, Nghề này th́ lấy ông này tiên sư, Hương hôm hoa sớm phụng thờ, Cô nào xấu vía có thưa mối hàng, Cổi xiêm lột áo sỗ sàng, Trước thần sẽ nguyện mảnh hương lầm rầm. Đổi hoa lót xuống chiếu nằm, Bướm ong bay lại ầm ầm tứ vi! Kiều c̣n ngơ ngẩn biết ǵ? Cứ lời lạy xuống, mụ th́ khấn ngay: "Cửa hàng buôn bán cho may, "Đêm đêm hàn thực, ngày ngày nguyên tiêu. "Muôn ngh́n người thấy cũng yêu, "Xôn xao anh yến, dập d́u trúc mai! "Tin nhạn vẩn, lá thơ bài, "Đưa người cửa trước, rước người cửa sau." Lạ tai, nghe chửa biết đâu, Xem t́nh ra cũng những màu dở dang. Lễ xong hương hoả gia đường, Tú bà vắt nóc lên giường ngồi ngay. Dạy rằng: "Con lạy mẹ đây, "Lạy rồi sang lạy cậu mày bên kia" Nàng rằng: "Phải bước lưu ly, "Phận hèn, vâng đă cam bề tiểu tinh. "Điều đâu lấy yến làm anh, "Ngây thơ chẳng biết là danh phận ǵ. "Đủ điều nạp thái vu qui, "Đă khi chung chạ, lại khi đứng ngồi. "Giờ ra thay bậc đổi ngôi, "Dám xin gửi lại một lời cho minh." Mụ nghe nàng nói hay t́nh, Bấy giờ mới nổi tam bành mụ lên: "Này này, sự đă quả nhiên, "Thôi đà cướp sống chồng min đi rồi! "Bảo rằng: "Đi dạo lấy người, "Đem về rước khách kiếm lời mà ăn. "Tuồng vô nghĩa, ở bất nhân, "Buồn ḿnh, trước đă tần mần thử chơi. "Mầu hồ đă mất đi rồi, "Thôi thôi vốn liếng đi đời nhà ma! "Con kia đă bán cho ta, "Nhập gia, cứ phải phép nhà tao đây! "Lăo kia có giở bài bây, "Chẳng văng vào mặt mà mày lại nghe! "Cớ sao chịu tót một bề, "Gái tơ mà đă ngứa nghề sớm sao! "Phải làm cho biết phép tao!" Giật b́ tiên rắp sấn vào ra tay. Nàng rằng: "Trời thẳm đất dày! "Thân này đă bỏ những ngày ra đi! "Thôi th́ thôi, có tiếc ǵ!" Sẵn dao tay áo, tức th́ giở ra. Sợ gan nát ngọc liều hoa ! Mụ c̣n trông mặt, nàng đà quá tay. Thương ôi! tài sắc mực này, Một dao oan nghiệt, dứt dây phong trần! Nỗi oan vỡ lở xa gần, Trong nhà người chật một lần như nêm. Nàng th́ bằn bặt giấc tiên, Mụ th́ cầm cập, mắt nh́n hồn bay. Vực nàng vào chốn hiên tây, Cắt người coi sóc, chạy thầy thuốc thang. Nào hay chưa hết trần duyên, Trong mê dường đă đứng bên một nàng. Rỉ rằng: "Nhân quả dở dang, "Đă toan trốn nợ đoạn tràng được sao! "Số c̣n nặng nghiệp má đào, "Người dù muốn quyết, trời nào đă cho! "Hăy xin hết kiếp liễu bồ, "Sông Tiền-đường sẽ hẹn ḥ về sau". Thuốc thang suốt một ngày thâu, Giấc mơ nghe đă dầu dầu vừa tan. Tú bà chực sẵn bên màn, Lựa lời khuyên giải mơn man gỡ dần: "Một người dễ có mấy thân. "Hoa xuân đương nhuỵ, ngày xuân c̣n dài. "Cũng là lỡ một, lầm hai, "Đá vàng sao nỡ ép nài mưa mây! "Lỡ chân trót đă vào đây, "Khoá buồng xuân để đợi ngày đào non. "Người c̣n th́ của hăy c̣n, "T́m nơi xứng đáng làm con cái nhà. "Làm chi tội báo oan gia, "Thiệt ḿnh mà hại đến ta hay ǵ?" Kề tai mấy mỗi nằn ń, Nàng nghe dường cũng thị phi rạch ṛi. Vả suy thần mộng mấy lời, Túc nhân âu cũng có trời ở trong. Kiếp này nợ trả chưa xong, Làm chi thêm một nợ chồng kiếp sau! Lặng nghe, thấm thía gót đầu, Thưa rằng: "Ai có muốn đâu thế này. "Được như lời thế là may, "Hẳn rằng mai có như vầy cho chăng? "Sợ khi ong bướm đăi đằng, "Đến điều sống đục, sao bằng thác trong!" Mụ rằng: "Con hăy thong dong, "Phải điều ḷng lại dối ḷng mà chơi! "Mai sau ở chẳng như lời, "Trên đầu có bóng mặt trời rạng soi." Thấy lời quyết đoán hẳn hoi, Đành ḷng nàng cũng sẽ nguôi nguôi dần... Trước lầu Ngưng-bích khoá xuân, Vẻ non xa, tấm trăng gần, ở chung. Bốn bề bát ngát xa trông, Cát vàng cồn nọ, bụi hồng dặm kia. Bẽ bàng mây sớm đèn khuya. Nửa t́nh, nửa cảnh như chia tấm ḷng: Tưởng người dưới nguyệt chén đồng, Tin sương luống những rày trông mai chờ. Bên trời góc biển bơ vơ, Tấm son gột rửa bao giờ cho phai. Xót người tựa cửa hôm mai, Quạt nồng ấp lạnh, những ai đó giờ? Sân Lai cách mấy nắng mưa, Có khi gốc tử đă vừa người ôm. Buồn trông cửa bể chiều hôm, Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa? Buồn trông ngọn nước mới sa, Hoa trôi man mác biết là về đâu? Buồn trông nội cỏ dầu dầu, Chân mây mặt đất một màu xanh xanh. Buồn trông gió cuốn mặt ghềnh, ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi. Chung quanh những nước non người, Đau ḷng lưu lạc, nên vài bốn câu. Ngậm ngùi rủ bước rèm châu, Cách tường nghe có tiếng đâu hoạ vần. Một chàng vừa trạc thanh xuân, H́nh dung chải chuốt, áo khăn dịu dàng. Nghĩ rằng cũng mạch thư hương, Hỏi ra mới biết rằng chàng Sở khanh. Bóng nga thấp thoáng dưới mành. Trông nàng, chàng cũng ra t́nh đeo đai: "Than ôi! Sắc nước hương trời, "Tiếc cho đâu bỗng lạc loài đến đây? "Giá đành trong nguyệt trên mây, "Hoa sao hoa khéo đoạ đày bấy hoa? "Tức gan riêng giận trời già, "Ḷng này ai tỏ cho ta, hỡi ḷng? "Thuyền quyên ví biết anh hùng, "Ra tay tháo cũi sổ lồng như chơi!" Song thu đă khép cánh ngoài, Tai c̣n đồng vọng mấy lời sắt đanh. Nghĩ người thôi lại nghĩ ḿnh, Cám ḷng chua xót, lạt t́nh bơ vơ. Những là lần lữa nắng mưa, Kiếp phong trần biết bao giờ mới thôi? Đánh liều nhắn một hai lời, Nhờ tay tế độ vớt người trầm luân. Mảnh tiên kể hết xa gần, Nỗi nhà báo đáp, nỗi thân lạc loài. Tan sương vừa rạng ngày mai, Tiện hồng nàng mới nhắn lời gửi sang. Trời tây lảng đảng bóng vàng, Phục thư đă thấy tin chàng đến nơi. Mở xem một bức tiên mai, Rành rành tích viết có hai chữ đề. Lấy trong ư tứ mà suy: Ngày hai mươi mốt, tuất th́ phải chăng? Chim hôm thoi thót về rừng, Giá trà mi đă ngậm gương nửa vành. Tường đông lay động bóng cành, Rẽ song đă thấy Sở khanh lẻn vào. Sượng sùng đánh dạn ra chào, Lạy thôi, nàng mới rỉ trao ân cần. Rằng: "Tôi bèo bọt chút thân, "Lạc đàn mang lấy nợ nần yến anh. "Dám nhờ cốt nhục tử sinh, "C̣n nhiều kết cỏ ngậm vành về sau!" Lặng ngồi lẩm nhẩm gật đầu: "Ta đây nào phải ai đâu mà rằng! "Nàng đà biết đến ta chăng, "Bể trầm luân, lấp cho bằng mới thôi!" Nàng rằng: "Muôn sự ơn người, "Thế nào xin quyết một bài cho xong?" Rằng: "Ta có ngựa truy phong, "Có tên dưới trướng vốn ḍng kiện nhi. "Thừa cơ lẻn bước ra đi, "Ba mươi sáu chước, chước ǵ là hơn? "Dù khi gió kép, mưa đơn, "Có ta đây, cũng chẳng can cớ ǵ!" Nghe lời, nàng đă sinh nghi. Song đà quá đỗi, quản ǵ được thân. Cũng liều nhắm mắt đưa chân, Mà xem con Tạo xoay vần đến đâu! Cùng nhau lẻn bước xuống lầu, Song song, ngựa trước ngựa sau một đoàn. Đêm thâu khắc lậu canh tàn, Gió cây trút lá, trăng ngàn ngậm gương! Lối ṃn cỏ lạt màu sương, Ḷng quê đi một bước đường một đau. Tiếng gà xao xác gáy mau, Tiếng người đâu đă mé sau dậy dàng. Nàng càng thổn thức gan vàng, Sở Khanh đă rẽ dây cương lối nào! Một ḿnh khôn biết làm sao, Dặm rừng bước thấp bước cao hăi hùng. Hoá nhi thật có nỡ ḷng, Làm chi dày tía ṿ hồng lắm nau! Một đoàn đổ đến trước sau, Vuốt đâu xuống đất, cánh đâu lên trời? Tú bà tốc thẳng đến nơi, Hầm hầm áp điệu một hơi lại nhà. Hung hăng chẳng hỏi, chẳng tra, Đang tay vùi liễu, giập hoa tơi bời. Thịt da ai cũng là người, Ḷng nào hồng rụng, thắm rời chẳng đau! Hết lời thú phục, khẩn cầu, Uốn lưng thịt đổ, cất đầu máu sa. Rằng: "Tôi chút phận đàn bà, "Nước non ĺa cửa, ĺa nhà đến đâỵ "Bây giờ sống thác ở tay, "Thân này đă đến thế này th́ thôi! "Nhưng tôi có sá chi tôi. "Phận tôi đành vậy, vốn người để đâu? "Thân lươn bao quản lấm đầu, "Chút ḷng trinh bạch từ sau cũng chừa" Được lời mụ mới tuỳ cơ, Bắt người bảo lĩnh, làm tờ cung chiêu. Bày vai có ả Mă Kiều, Xót nàng, ra mới đánh liều chịu đoan. Mụ càng kể nhặt, kể khoan, Gạn gùng đến mực nồng nàn mới tha, Vực nàng vào nghỉ trong nhà, Mă Kiều lại ngỏ ư ra dặn lời: "Thôi đà mắc lận th́ thôi! "Đi đâu chẳng biết con người Sở Khanh? "Bạc t́nh nổi tiếng lầu xanh, "Một tay chôn biết mấy cành phù dung! "Đà đao lậy sẵn chước dùng, "Lạ ǵ một cốt, một đồng xưa nay! "Có ba mươi lạng trao tay, "Không dưng chi có chuyện này, tṛ kia! "Rồi ra trở mặt tức th́, "Bớt lời liệu chớ sân si thiệt đời." Nàng rằng: "Thề thốt nặng lời, "Có đâu mà lại ra người hiểm sâu!" C̣n đương suy trước nghĩ sau, Mặt mo đă thấy ở đâu dẫn vào. Sở Khanh lên tiếng rêu rao: "Rằng nghe mới có con nào ở đây, "Phao cho quyến gió rủ mây, "Hăy xem có biết mặt này là ai ?" Nàng rằng: "Thôi thế th́ thôi! "Rằng không, th́ cũng vâng lời rằng không." Sở Khanh quắt mắng đùng đùng, Sấnvào vừa rắp thị hùng ra tay. Nàng rằng: "Trời nhẽ có hay! "Quyến anh, rủ yến, sự này tại ai? "Đem người đẩy xuống giếng khơi "Nói rồi, rồi lại ăn lời được ngay! "C̣n tiên tích việt ở tay, "Rơ ràng mặt ấy, mặt này chớ ai?" Lời ngay, đông mặt trong ngoài, Kẻ chê bất nghĩa, người cười vô lương. Phụ t́nh án đă rơ ràng, Dơ tuồng, nghỉ mới kiếm đường tháo lui. Buồng riêng, riêng những sụt sùi, Nghĩ thân mà lại ngậm ngùi cho thân: Tiếc thay trong giá trắng ngần, Đến phong trần, cũng phong trần như ai! Tẻ, vui cũng một kiếp người, Hồng nhan phải giống ở đời măi ru! Kiếp xưa đă vụng đường tu, Kiếp này chẳng kẻo đền bù mới xuôi! Dù sao b́nh đă vỡ rồi, "Lấy thân mà trả nợ đời cho xong!" Vừa tuần nguyệt sáng gương trong, Tú bà ghé lại thong dong dặn ḍ: "Nghề chơi cũng lắm công phu, "Làng chơi ta phải biết cho đủ điều." Nàng rằng: "Mưa gió dập d́u, "Liều thân th́ cũng phải liều thế thôi!" Mụ rằng: "Ai cũng như ai, "Người ta ai mất tiền hoài đến đây? "ở trong c̣n lắm điều hay, "Nỗi đêm khép mở, nỗi ngày riêng chung. "Này con thuộc lấy nằm ḷng: "Vành ngoài bảy chữ, vành trong tám nghề. "Chơi cho liễu chán hoa chê, "Cho lăn lóc đá, cho mê mẫn đời. "Khi khoé hạnh, khi nét ngài, "Khi ngâm ngợi nguyệt, khi cười cợt hoa. "Đều là nghề nghiệp trong nhà, "Đủ ngần ấy nết mới là người soi." Gót đầu vâng dạy mấy lời, Dường chau nét nguyệt, dường phai vẻ hồng. Những nghe nói đă thẹn thùng, Nước đời lắm nỗi lạ lùng khắt khe! Xót ḿnh cửa các buồng khuê, Vỡ ḷng, học lấy những nghề nghiệp hay! Khéo là mặt dạn mày dày, Kiếp người đă đến thế này th́ thôi! Thương thay thân phận lạc loài, Dẫu sao cũng ở tay người biết sao? Lầu xanh mới rủ trướng đào, Càng treo giá ngọc, càng cao phẩm người. Biết bao bướm lả ong lơi, Cuộc say đầy tháng, trận cười suốt đêm. Dập d́u lá gió cành chim, Sớm đưa Tống Ngọc, tối t́m Tràng Khanh. Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh, Giật ḿnh, ḿnh lại thương ḿnh xót xa. Khi sao phong gấm rủ là, Giờ sao tan tác như hoa giữa đường? Mặt sao dày gió dạn sương, Thân sao bướm chán ong chường bấy thân? Mặt người mưa Sở, mây Tần, Những ḿnh, nào biết có xuân là ǵ? Đ̣i phen gió tựa, hoa kề, Nửa rèm tuyết ngậm, bốn bề trăng thâu. Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu, Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ! Đ̣i phen nét vẽ câu thơ, Cung cầm trong nguyệt, nước cờ dưới hoa. Vui là vui gượng kẻo mà, Ai tri âm đó mặn mà với ai? Thờ ơ gió trúc mưa mai, Ngẩn ngơ trăm nỗi, giùi mài một thân. Nỗi ḷng đ̣i đoạn xa gần, Chẳng ṿ mà rối, chẳng dần mà đau! Nhớ ơn chín chữ cao sâu, Một ngày một ngả bóng dâu tà tà. Dặm ngàn nước thẳm, non xa, Nghĩ đâu thân phận con ra thế này! Sân hoè đôi chút thơ ngây, Trân cam, ai kẻ đỡ thay việc ḿnh? Nhớ lời nguyện ước ba sinh, Xa xôi ai có thấu t́nh chăng ai? Khi về hỏi liễu Chương-đài, Cành xuân đă bẻ cho người chuyên tay! T́nh sâu, mong trả nghĩa dày, Hoa kia đă chắp cây này cho chưa? Mối t́nh đ̣i đoạn ṿ tơ, Giấc hương quan luống lần mơ canh dài. Song sa ṿ vơ phương trời, Nay hoàng hôn đă lại mai hôn hoàng. Lần lần thỏ bạc ác vàng, Xót người trong hội đoạn tràng đ̣i cơn! Đă cho lấy chữ hồng nhan, Làm cho cho hại, cho tàn, cho cân! Đă dày vào kiếp phong trần, Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi! Khách du bỗng có một người, Kỳ Tâm họ Thúc, cũng ṇi thư hương. Vốn người huyện Tích, châu Thường, Theo nghiêm đường mở ngôi hàng Lâm Tri. Hoa khôi mộ tiếng Kiều nhi, Thiếp hồng t́m đến hương khuê gửi vào. Trướng tô giáp mặt hoa đào, Vẻ nào chẳng mặn, nét nào chẳng ưa? Hải đường mơn mởn cành tơ, Ngày xuân càng gió, càng mưa, càng nồng! Nguyệt hoa, hoa nguyệt, năo nùng, Đêm xuân ai dễ cầm ḷng được chăng! Lạ ǵ thanh khí lẽ hằng, Một dây một buộc, ai giằng cho ra? Sớm đào, tối mận, lân la, Trước c̣n trăng gió, sau ra đá vàng. Dịp đâu may mắn lạ dường! Lại vừa gặp khoảng xuân đường về quê. Sinh càng một tỉnh mười mê, Ngày xuân lắm lúc đi về với xuân. Khi gió gác, khi trăng sân, Bầu tiên chuốc rượu, câu thần nối thơ. Khi hương sớm, khi trà trưa, Bàn vây điểm nước, đường tơ hoạ đàn. Miệt mài trong cuộc truy hoan, Càng quen thuộc nết, càng dan díu t́nh. Lạ cho cái sóng khuynh thành, Làm cho đổ quán xiêu đ́nh, như chơi! Thúc sinh quen thói bốc rời, Trăm ngh́n đổ một trận cười như không! Mụ càng tô lục chuốt hồng, Máu tham hễ thấy hơi đồng th́ mê, Dưới trăng quyên đă gọi hè, Đầu tường lửa lựu lập loè đâm bông. Buồng the phải buổi thong dong, Thang lan rủ bức trướng hồng tắm hoa. Rơ ràng trong ngọc, trắng ngà, Dầy dầy sẵn đúc một toà thiên nhiên! Sinh càng tỏ nét càng khen, Ngụ t́nh tay thảo một thiên luật Đường. Nàng rằng: "Vâng biết ḷng chàng, "Lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu. "Hay hèn, lẽ cũng nối điêu, "Nỗi quê nghĩ một hai điều ngang ngang. "Ḷng c̣n gửi áng mây vàng, "Hoạ vần, xin hăy chịu chàng hôm nay." Rằng: "Sao nói lạ lùng thay! "Cành kia chẳng phải cỗi này mà ra?" Nàng càng ủ dột thu ba, Đoạn trường lúc ấy nghĩ mà buồn tênh: "Thiếp như hoa đă ĺa cành, "Chàng như con bướm liệng vành mà chơi. "Chúa xuân đành đă có nơi, "Vắn ngày, thôi chớ dài lời làm chi!" Sinh răng: "Từ thuở tương tri, "Tấm riêng, riêng những nặng v́ nước non. "Trăm năm tính cuộc vuông tṛn, "Phải ḍ cho đến ngọn nguồn lạch sông." Nàng rằng: "Muôn đội ơn ḷng, "Chút e bên thú, bên ṭng dễ đâu. "B́nh-khang nấn ná bấy lâu, "Yêu hoa, yêu được một màu điểm trang. "Rồi ra lạt phấn phai hương, "Ḷng kia giữ được thường thường măi chăng? "Vả trong thềm quế, cung trăng, "Chủ trương đành đă chị Hằng ở trong. "Bấy lâu khăng khít giải đồng, "Thêm người, người cũng chia ḷng riêng tây. "Vẻ chi chút phận bèo mây, "Làm cho bể ái khi đầy khi vơi. "Trăm điều ngang ngửa v́ tôi, "Thân sau ai chịu tội trời ấy cho? "Như chàng có vững tay co, "Mười phần cũng đắp điếm cho một vài. "Thế trong dù lớn hơn ngoài, "Trước hàm sư tử gửi người đằng la. "Cúi đầu luồn xuống mái nhà, "Giấm chua lại tội bằng ba lửa nồng. "ở trên c̣n có nhà thông, "Lượng trên trông xuống biết ḷng có thương? "Sá chi liễu ngơ, hoa tường, "Lầu xanh, lại bỏ ra phường lầu xanh! "Lại càng dơ dáng dại h́nh, "Đành thân phận thiếp, ngại danh giá chàng. "Thương sao cho vẹn th́ thương, "Tính sao cho vẹn mọi đường th́ vâng." Sinh rằng: "Hay nói đè chừng, "Ḷng đây, ḷng đấy, chưa từng hay sao? "Đường xa chớ ngại Ngô, Lào, "Trăm điều hăy cứ trông vào một ta. "Đă gần chi có điều xa, "Đá vàng đă quyết, phong ba cũng liều." Cùng nhau căn vặn đến điều, Chỉ non thề bể nặng gieo đến lời. Nỉ non đêm đến t́nh dài, Ngoài hiên thỏ đă non đoài ngậm gương. Mượn điều trúc viện thừa lương. Rước về hăy tạm giấu nàng một nơi. Chiến, hoà sắp sẵn hai bài, Cậy tay thầy thợ, mượn người ḍ la. Bắn tin đến mặt Tú bà, Thua cơ, mụ cũng cầu hoà, dám sao! Rơ ràng của dẫn, tay trao, Hoàn lương một thiếp, thân vào cửa công. Công tư đôi lẽ đều xong, Gót tiên phút đă thoát ṿng trần ai. Một nhà sum họp trúc mai, Càng sâu nghĩa bể, càng dài t́nh sông. Hương càng đượm, lửa càng nồng; Càng sôi vẻ ngọc, càng lồng màu sen. Nửa năm hơi tiếng vừa quen, Sân ngô cành bích đă chen lá vàng. Giậu thu mới nảy gị sương, Gối yên đă thấy xuân đường tới nơi. Phong lôi nổi trận bời bời, Nặng ḷng e ấp, tính bài phân chia. Quyết ngay biện bạch một bề, Dạy cho má phấn lại về lầu xanh! Thấy lời nghiêm huấn rành rành, Đánh liều Sinh mới lấy t́nh nài kêu. Rằng: "Con biết tội đă nhiều, "Dẫu rằng sấm sét, búa ŕu cũng cam. "Trót v́ tay đă nhúng chàm, "Dại rồi c̣n biết khôn làm sao đây? "Cùng nhau vả tiếng một ngày, "Ôm cầm, ai nỡ dứt dây cho đành! "Lượng trên quyết chẳng thương t́nh, "Bạc đen thôi có tiếc ḿnh làm chi!" Thấy lời sắt đá tri tri, Sốt gan, ông mới cáo qú cửa công. Đất bằng nổi sóng đùng đùng, Phủ đường sai lá phiếu hồng thôi tra. Cùng nhau theo gót sai nha. Song song vào trước sân hoa lạy qú. Trông lên mặt sắt đen ś, Lập nghiêm trước đă ra uy nặng lời: "Gă kia dại nết chơi bời, "Mà con người ấy là người đong đưa! "Tuồng chi hoa thải, hương thừa, "Mượn màu son phấn đánh lừa con đen! "Suy trong t́nh trạng nguyên đơn, "Bề nào, th́ cũng chưa yên bề nào. "Phép công chiếu án luận vào, "Có hai đường ấy, muốn sao mặc ḿnh: "Một là cứ phép gia h́nh, "Hai là lại cứ lầu xanh phó về!" Nàng rằng: "Đă quyết một bề, "Nhện này vương lấy tơ kia mấy lần! "Đục trong thân cũng là thân, "Yếu thơ, vâng chịu trước sân lôi đ́nh." Dạy rằng: "Cứ phép gia h́nh!" Ba cây chập lại một cành mẫu đơn. Phận đành chi dám kêu oan, Đào hoen quẹn má, liễu tan tác mày. Một sân lầm cát đă đầy, Gương lờ nước thuỷ, mai gầy vóc sương. Nghĩ t́nh chàng Thúc mà thương, Nẻo xa trông thấy, ḷng càng xót xa. Khóc rằng: "Oan khốc v́ ta, "Có nghe lời trước, chẳng đà luỵ sau. "Cạn ḷng, chẳng biết nghĩ sâu, "Để ai trăng tủi hoa sầu v́ ai?" Phủ đường nghe thoảng vào tai, Động ḷng, lại gạn đến lời riêng tây. Sụt sùi, chàng mới thưa ngay, Đầu đuôi kể lại sự ngày cầu thân: "Nàng đà tính hết xa gần. "Từ xưa nàng đă biết thân có rày! "Tại tôi hứng lấy một tay, "Để nàng cho đến nỗi này v́ tôi!" Nghe lời nói, cũng thương lời, Dẹp uy, mới dạy mở bài giải vi. Rằng: "Như hẳn có thế th́, "Trăng hoa song cũng thị phi biết điều!" Sinh rằng: "Chút phận bọt bèo, "Theo đ̣i vả cũng ít nhiều bút nghiên" Cười rằng: "Đă thế th́ nên, "Mộc già hăy thử một thiên, tŕnh nghề." Nàng vâng cất bút tay đề, Tiên hoa tŕnh trước án phê, xem tường. Khen rằng: "Giá lợt Thịnh Đường, "Tài này sắc ấy ngh́n vàng chưa cân. "Thật là tài tử giai nhân, "Châu Trần c̣n có Châu Trần nào hơn! "Thôi đừng rước dữ, cưu hờn, "Làm chi lỡ nhịp cho đờn ngang cung. "Đă đưa đến trước cửa công, "Ngoài th́ là lư, song trong là t́nh. "Dâu con trong đạo gia đ́nh, "Thôi th́ dẹp nỗi bất b́nh là xong!" Kíp truyền sắm sửa lễ công, Kiệu hoa lướt gió, đuốc hồng điểm sao. Bày hàng cổ xuư xôn xao, Song song đưa tới trướng đào sánh đôi. Thương v́ hạnh, trọng v́ tài. Thúc ông thôi cũng dẹp lời phong ba. Huệ lan sực nức một nhà, Từng cay đắng, lại mặn mà hơn xưa. Mảng vui rượu sớm cờ trưa, Đào đà phai thắm, sen vừa nảy xanh. Trướng hồ vắng vẻ đêm thanh, E t́nh nàng mới bày t́nh riêng chung: "Phận bồ từ vẹn chữ ṭng, "Đổi thay nhạn yến đă ḥng đầy niên. "Tin nhà ngày một vắng tin, "Mặn t́nh cát luỹ, lạt t́nh tao khang. "Nghĩ ra thật cũng nên dường, "Tăm hơi ai kẻ giữ giàng cho ta? "Trộm nghe kẻ lớn trong nhà, "ở vào khuôn phép, nói ra mối giường. "E thay những dạ phi thường, "Dễ ḍ rốn bể, khôn lường đáy sông! "Mà ta suốt một năm ṛng, "Thế nào cũng chẳng dấu xong được nào. "Bấy chầy chưa tỏ tiêu hao, "Hoặc là trong có làm sao chăng là? "Xin chàng kíp liệu lại nhà, "Trước người đẹp ư, sau ta biết t́nh. "Đêm ngày giữ mực dấu quanh, "Rày lần, mai lữa, như h́nh chưa thông!" Nghe lời khuyên nhủ thong dong, Đành ḷng Sinh mới quyết ḷng hồi trang. Rạng ra gửi đến xuân đường, Thúc ông cũng vội giục chàng ninh gia. Tiễn đưa một chén quan hà, Xuân đ́nh thoắt đă dạo ra cao đ́nh. Sông Tần một dải xanh xanh, Loi thoi bờ liễu mấy cành Dương-quan. Cầm tay dài ngắn thở than, Chia phôi ngừng chén, hợp tan nghẹn lời. Nàng rằng: "Non nước xa khơi, "Sao cho trong ấm th́ ngoài mới êm. "Dễ loà yếm thắm, trôn kim, "Làm chi bưng mắt bắt chim khó ḷng! "Đôi ta chút nghĩa đèo ḅng, "Đến nhà, trước liệu nói ṣng cho minh. "Dù khi sóng gió bất t́nh, "Lớn ra uy lớn, tôi đành phận tôi. "Hơn điều giấu ngược giấu xuôi, "Lại mang những việc tày trời đến sau. "Thương nhau xin nhớ lời nhau, "Năm chầy cũng chẳng đi đâu mà chầy. "Chén đưa nhớ bữa hôm nay, "Chén mừng xin đợi ngày này năm sau! Người lên ngựa, kẻ chia bào, Rừng phong, thu đă nhuốm màu quan san. Dặm hồng bụi cuốn chinh an, Trông người đă khuất mấy ngàn dâu xanh. Người về chiếc bóng năm canh, Kẻ đi muôn dặm một ḿnh xa xôi. Vầng trăng ai xẻ làm đôi? Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường. Kể chi những nỗi dọc đường. Buồng trong, này nỗi chủ trương ở nhà. Vốn ḍng họ Hoạn danh gia, Con quan Lại bộ tên là Hoạn thư. Duyên Đằng thuận nẻo gió đưa, Cùng chàng kết tóc xe tơ những ngày Ở ăn th́ nết cũng hay, Nói điều ràng buộc th́ tay cũng già. Từ nghe vườn mới thêm hoa, Miệng người đă lắm, tin nhà th́ không. Lửa tâm càng dập, càng nồng, Trách người đen bạc, ra ḷng trăng hoa. Ví bằng thú thật cùng ta, Cũng dung kẻ dưới mới là lượng trên. Dại chi chẳng giữ lấy nền, Hay chi mà rước tiếng ghen vào ḿnh? Lại c̣n bưng bít giấu quanh, Làm chi những thói trẻ ranh nực cười! Tính rằng cách mặt khuất lời, Giấu ta, ta cũng liệu bài giấu cho! Lo ǵ việc ấy mà lo! Kiến trong miệng chén có ḅ đi đâu? "Làm cho nh́n chẳng được nhau, "Làm cho đày đoạ cất đầu chẳng lên! "Làm cho trông thấy nhăn tiền. "Cho người thăm ván bán thuyền biết tay" Nỗi ḷng kín chẳng ai hay, Ngoài tai để mặc gió bay mái ngoài. Tuần sau bỗng thấy hai người, Mách tin ư cũng liệu bài tâng công. Tiểu thư nổi giận đùng đùng: "Gớm thay thêu dệt, ra ḷng trêu ngươi! "Chồng tao nào phải như ai, "Điều này hẳn miệng những người thị phi!" Vội vàng xuống lệnh ra uy, Đứa th́ vả miệng, đứa th́ bẻ răng. Trong ngoài kín mít như bưng, Nào ai c̣n dám nói năng một lời! Buồng đào khuya sớm thảnh thơi. Ra vào một mực nói cười như không. Đêm ngày ḷng những giận ḷng, Sinh đà về đến lầu hồng, xuống yên. Lời tan hợp, nỗi hàn huyên, Chữ t́nh càng mặn, chữ duyên càng nồng. Tẩy trần vui chén thong dong, Nỗi ḷng, ai ở trong ḷng mà ra? Chàng về xem ư tứ nhà, Sự ḿnh cũng rắp lân la giải bày. Mấy phen cười nói tỉnh say, Tóc tơ bất động mảy may sự t́nh. Nghĩ đà bưng kín miệng b́nh, Nào ai có khảo mà ḿnh lại xưng? Những là e ấp dùng dằng, Rút dây sợ nữa động rừng, lại thôi. Có khi vui chuyện mua cười, Tiểu thư lại giở những lời đâu đâu. Rằng: "Trong ngọc đá vàng thau, "Mười phần ta đă tin nhau cả mười. "Khen cho những miệng dông dài, "Bướm ong lại đặt những lời nọ kia! "Thiếp dù vụng, chẳng hay suy, "Đă dơ bụng nghĩ, lại bia miệng cười!" Thấy lời thủng thỉnh như chơi, Thuận lời, chàng cũng nói xuôi đỡ đ̣n, Những là cười phấn, cợt son, Đèn khuya chung bóng, trăng tṛn sánh vai, Thú quê thuần hức bén mùi, Giếng vàng đă rụng một vài lá ngô. Chạnh niềm nhớ cảnh giang hồ, Một màu quan tái, mấy mùa gió trăng. T́nh riêng chưa dám rỉ răng, Tiểu thư trước đă liệu chừng nhủ qua: "Cách năm, mây bạc xa xa, "Lâm-tri cũng phải tính mà thần hôn." Được lời như cởi tấc son, Vó câu thẳng ruổi, nước non quê người. Long lanh đáy nước in trời, Thành xây khói biếc, non phơi bóng vàng. Roi câu vừa gióng dặm trường, Xe hương, nàng cũng thuận đường quy ninh, Thưa nhà huyên hết mọi t́nh, Nỗi chàng ở bạc, nỗi ḿnh chịu đen. Nghĩ rằng: "Ngứa ghẻ hờn ghen, "Xấu chàng mà có ai khen chi ḿnh! "Vậy nên ngảnh mặt làm thinh, "Mưu cao vốn đă rắp ranh những ngày, "Lâm-tri đường bộ tháng chầy, "Mà đường hải đạo sang ngay th́ gần. "Dọn thuyền lựa mặt gia nhân, "Hăy đem dây xích buộc chân nàng về. "Làm cho cho mệt, cho mê, "Làm cho đau đớn, ê chề, cho coi! "Trước cho bơ ghét những người, "Sau cho để một tṛ cười về sau!" Phu nhân khen chước rất mầu, Chiều con, mới dạy mặc dầu ra tay. Sửa sang buồm gió, lèo mây, Khuyển, Ưng lại chọn một bầy côn quang. Dặn ḍ hết các mọi đường, Thuận phong một lá vượt sang bến Tề. Nàng từ chiếc bóng song the, Đường kia nỗi nọ như chia mối sầu. Bóng dâu đă xế ngang đầu, Biết đâu ấm lạnh, biết đâu ngọt bùi? Tóc thề đă chấm ngang vai, Nào lời non nước, nào lời sắt son? Sắn b́m chút phận con con, Khuôn duyên biết có vuông tṛn cho chăng? Thân sao nhiều nỗi bất bằng? Liều như cung Quảng, ả Hằng, nghĩ nao? Đêm thu gió lọt song đào, Nửa vành trăng khuyết, ba sao giữa trời. Nén hương đến trước Phật đài, Nỗi ḷng khấn chửa cạn lời vân vân... Dưới hoa dậy lũ ác nhân, ầm ầm khốc quỷ kinh thần mọc ra! Đầy sân gươm tuốt sáng loà, Thất kinh, nàng chửa biết là làm sao, Thuốc mê đâu đă rưới vào, Mơ màng như giấc chiêm bao biết ǵ! Vực ngay lên ngựa tức th́, Buồng đào, viện sách, bốn bề lửa giong. Sẵn thây vô chủ bên sông Đem vào để đó, lộn ṣng ai hay? Tôi đ̣i phách lạc, hồn bay, Pha càn bụi cỏ, gốc cây ẩn ḿnh. Thúc ông nhà cũng gần quanh, Chợt trông ngọn lửa, thất kinh rụng rời. Tớ thầy chạy thẳng đến nơi, Tơi bời tưới lửa, t́m người lao xao. Gió cao, ngọn lửa càng cao, Tôi đ̣i t́m đủ, nàng nào thấy đâu! Hớt hơ hớt hải nh́n nhau, Giếng sâu, bụi rậm trước sau t́m quàng. Chạy vào chốn cũ pḥng hương, Trong tro thấy một đống xương cháy tàn, T́nh ngay, ai biết mưu gian, Hẳn nàng, thôi lại có bàn rằng ai! Thúc ông sùi sụt ngắn dài, Nghĩ con vắng vẻ, thương người nết na. Di hài nhặt sắp về nhà, Nào là khâm liệm, nào là tang trai Lễ thường đă đủ một hai, Lục tŕnh chàng cũng đến nơi bấy giờ. Bước vào chốn cũ lầu thơ, Tro than một đống, nắng mưa bốn tường. Sang nhà cha, tới trung đường, Linh sàng, bài vị, thờ nàng ở trên. Hỡi ơi, nói hết sự duyên, Tơ t́nh đứt ruột, lửa phiền cháy gan! Gieo ḿnh, vật vă khóc than: "Con người thế ấy, thác oan thế này ! "Chắc rằng mai trúc lại vầy, "Ai hay vĩnh quyết là ngày đưa nhau! "Thương càng nghĩ, nghĩ càng đau, "Dễ ai rấp thảm,quạt sầu cho khuây." Gần miền nghe có một thầy, Phi phù trí quỷ, cao tay thông huyền. Trên tam đảo, dưới cửu tuyền, T́m đâu th́ cũng biết tin rơ ràng. Sắm sanh lễ vật rước sang, Xin t́m cho thấy mặt nàng, hỏi han. Đạo nhân phục trước tĩnh đàn. Xuất thần giây phút chưa tàn nén hương Trở về minh bạch nói tường: "Mặt nàng chẳng thấy, việc nàng đă tra. "Người này nặng kiếp oan gia, "C̣n nhiều nợ lắm, sao đà thoát cho? "Mệnh cung đang mắc nạn to, "Một năm nữa, mới thăm ḍ được tin. "Hai bên giáp mặt chiền chiền, "Muốn nh́n mà chẳng dám nh́n, lạ thay!" Điều đâu nói lạ dường này! Sự nàng đă thế, lời thầy dám tin. Chẳng qua đồng cốt quàng xiên, Người đâu mà lại thấy trên cơi trần? Tiếc hoa, những ngậm ngùi xuân, Thân này dễ lại mấy lần gặp tiên! Nước trôi hoa rụng đă yên, Hay đâu địa ngục ở miền nhân gian! Khuyển, Ưng đă đắt mưu gian, Vực nàng đưa xuống để an dưới thuyền. Buồm cao, lèo thẳng, cánh suyền, Đè chừng huyện Tích, băng miền vượt sang. Giă đ̣, lên trước sảnh đường, Khuyển, Ưng hai đứa nộp nàng dâng công. Vực nàng tạm xuống môn pḥng, Hăy c̣n thiêm thiếp giấc nồng chưa phai. Hoàng lương chợt tỉnh hồn mai, Cửa nhà đâu mất, lâu đài nào đây? Bàng hoàng giở tỉnh, giở say, Sảnh đường mảng tiếng đ̣i ngay lên hầu. ả hoàn trên dưới giục mau, Hăi hùng nàng mới theo sau một người. Ngước trông toà rộng dăy dài. "Thiên quan trủng tể" có bài treo trên. Ban ngày sáp thắp hai bên. Giữa đường thất bảo, ngồi trên một bà. Gạn gùng, ngọn hỏi, ngành tra, Sự ḿnh, nàng đă cứ mà gửi thưa. Bất t́nh nổi trận mây mưa. Mắng rằng: "Những giống bơ thờ quen thân. "Con này chẳng phải thiện nhân, "Chẳng phường trốn chúa, th́ quân lộn chồng. "Ra tuồng mèo mả gà đồng, "Ra tuồng lúng túng, chẳng xong bề nào. "Đă đem ḿnh bán cửa tao, "Lại c̣n khủng khỉnh làm cao thế này! "Nào là gia pháp nọ bay! "Hăy cho ba chục, biết tay một lần!" ả hoàn trên dưới dạ ran, Dẫu rằng trăm miệng khôn phân lẽ nào! Trúc côn ra sức đập vào, Thịt nào chẳng nát, gan nào chẳng kinh! Xót thay đào lư một cành, Một phen mưa gió, tan tành một phen! Hoa nô truyền dạy đổi tên, Buồng the dạy ghép vào phiên thị t́. Ra vào theo lũ thanh y, Dăi dầu tóc rối, da ch́ quản bao! Quản gia có một mụ nào, Thấy người, thấy nết, ra vào mà thương. Khi chè chén, khi thuốc thang, Đem lời phương tiện, mở đường hiếu sinh. Dạy rằng: "May rủi đă đành, "Liễu bồ ḿnh giữ lấy ḿnh cho hay. "Cũng là oan nghiệp chi đây, "Sa cơ mới đến thế này, chẳng dưng. "ở đây tai vách mạch rừng. "Thấy ai người cũ cũng đừng nh́n chi. "Kẻo khi sấm sét bất kỳ, "Con ong, cái kiến, kêu ǵ được oan!" Nàng càng giọt ngọc như chan, Nỗi ḷng luống những bàng hoàng niềm tây: "Phong trần kiếp đă chịu đầy, "Lầm than, lại có thứ này bằng hai! "Phận sao bạc chẳng vừa thôi? "Khăng khăng buộc măi lấy người hồng nhan! "Đă đành túc trái tiền oan, "Cũng liều ngọc nát, hoa tàn mà chi!" Những là nương náu qua th́, Tiểu thư phải buổi mới về ninh gia, Mẹ con tṛ chuyện lân la, Phu nhân mới gọi nàng ra dạy lời: "Tiểu thư, dưới trướng thiếu người, "Cho về bên ấy theo đ̣i lầu trang." Lĩnh lời, nàng mới theo sang, Biết đâu địa ngục, thiên đàng là đâu! Sớm khuya khăn mặt, lược đầu, Phận con hầu, giữ con hầu, dám sai! Phải đêm êm ả chiều trời, Trúc tơ, hỏi đến nghề chơi mọi ngày. Lĩnh lời, nàng mới lựa dây, Nỉ non, thánh thót, dễ say ḷng người! Tiểu thư xem cũng thương tài, Khuôn uy dường cũng bớt vài bốn phân. Cửa người, đày đoạ chút thân, Sớm ngơ ngẩn bóng, đêm năn nỉ ḷng. Lâm-tri chút nghĩa đèo ḅng, Nước non để chữ "tương phùng" kiếp sau! Bốn phương mây trắng một màu, Trông vời cố quốc biết đâu là nhà? Lần lần tháng trọn ngày qua, Nỗi gần, nào biết đường xa thế này? Lâm-tri từ thuở uyên bay, Buồng không thương kẻ tháng ngày chiếc thân. Mày ai trăng mới in ngần, Phấn thừa hương cũ bội phần xót xa! Sen tàn, cúc lại nở hoa, Sầu dài, ngày ngắn, đông đà sang xuân. T́m đâu cho thấy cố nhân? Lấy câu vận mệnh khuây dần nhớ thương. Chạnh niềm, nhớ cảnh gia hương, Nhớ quê, chàng lại t́m đường thăm quê. Tiểu thư đón cửa giă giề, Hàn huyên vừa cạn mọi bề gần xa. Nhà hương cao cuốn bức là, Buồng trong, truyền gọi nàng ra lạy mừng. Bước ra, một bước, một dừng, Trông xa, nàng đă tỏ chừng nẻo xa: Phải rằng nắng quáng, đèn loà. Rơ ràng ngồi đó chẳng là Thúc sinh? Bây giờ t́nh mới rơ t́nh, Thôi thôi đă mắc vào vành chẳng sai! Chước đâu có chước lạ đời! Người đâu mà lại có người tinh ma! Rơ ràng thật lứa đôi ta, Làm ra con ở, chúa nhà, đôi nơi! "Bề ngoài thơn thớt nói cười, "Mà trong nham hiểm giết người không dao. "Bây giờ đất thấp, trời cao, "Ăn làm sao, nói làm sao, bây giờ?" Càng trông mặt, càng ngẩn ngơ, Ruột tằm đ̣i đoạn như tơ rối bời, Sợ uy, dám chẳng vâng lời, Cúi đầu nép xuống sân mai một chiều. Sinh đà phách lạc hồn siêu: "Thương ôi! Chẳng phải nàng Kiều ở đây? "Nhân làm sao đến thế này? "Thôi thôi, ta đă mắc tay ai rồi!" Sợ quen, dám hở ra lời, Không ngăn giọt ngọc sụt sùi nhỏ sa. Tiểu thư trông mặt hỏi tra: "Mới về, có việc chi mà động dong?" Sinh rằng: " Hiếu phục vừa xong, "Suy ḷng trắc Dĩ, đau ḷng chung thiên!" Khen rằng: "Hiếu tử đă nên! "Tẩy trần, mượn chén giải phiền đêm thu" Vợ chồng chén tạc chén thù, Bắt nàng đứng chực tŕ hồ hai nơi. Bắt khoan, bắt nhặt, đến lời, Bắt qú tận mặt, bắt mời tận tay. Sinh càng như dại, như ngây, Giọt dài, giọt ngắn, chén đầy, chén vơi. Ngảnh đi, chợt nói, chợt cười, Cáo say, chàng đă tính bài lảng ra. Tiểu thư vội thét: "Con Hoa! "Khuyên chàng chẳng cạn th́ ta có đ̣n!" Sinh càng nát ruột tan hồn. Chén mời phải ngậm bồ ḥn ráo ngay! Tiểu thư cười nói tỉnh say, Chửa xong cuộc rượu, lại bày tṛ chơi. Rằng: "Hoa nô đủ mọi tài, "Bản đàn thử dạo một bài chàng nghe!" Nàng đà tán hoán, tê mê, Vâng lời ra trước b́nh the vặn đàn: Bốn dây như khóc, như than, Khiến người trên tiệc cũng tan nát ḷng! Cùng trong một tiếng tơ đồng, Người ngoài cười nụ, người trong khóc thầm! Giọt châu lă chă khôn cầm, Cúi đầu chàng những gạt thầm giọt Tương. Tiểu thư lại thét lấy nàng: "Cuộc vui, gảy khúc đoạn tràng ấy chi! "Sao chẳng biết ư tứ ǵ? "Cho chàng buồn bă tội th́ tại ngươi!" Sinh càng thảm thiết bồi hồi, Vội vàng gượng nói, gượng cười cho qua. Giọt rồng canh đă điểm ba, Tiểu thư nh́n mặt,dường đà can tâm. Ḷng riêng khấp khởi mừng thầm: "Vui này đă bơ đau ngầm xưa nay!" Sinh th́ gan héo, ruột đầy, Nỗi ḷng, càng nghĩ càng cay đắng ḷng. Người vào chung gối loan pḥng, Nàng ra tựa bóng đèn chong canh dài. Bây giờ mới rơ tăm hơi, Máu ghen, đâu có lạ đời nhà ghen! Chước đâu rẽ thuư, chia uyên. Đă ra đường nấy, ai nh́n được ai! Bây giờ một vực một trời, Hết điều khinh trọng, hết lời thị phi! Nhẹ như bấc, nặng như ch́, Gỡ cho ra nữa c̣n ǵ là duyên! Lỡ làng chút phận thuyền quyên, Bể sâu, sóng cả, có tuyền được vay? Một ḿnh âm ỉ đêm chầy, Đĩa dầu vơi, nước mắt đầy, năm canh. Sớm khuya hầu hạ đài dinh. Tiểu thư chạm mặt đè t́nh hỏi tra. Lựa lời nàng mới thưa qua: "Phải khi ḿnh lại xót xa nỗi ḿnh." Tiểu thư hỏi lại Thúc sinh: "Cậy chàng tra lấy, thực t́nh cho nao!" Sinh đà rát ruột như bào, Nói ra chẳng tiện, trông vào chẳng đang! Những e lại luỵ đến nàng, Đánh liều mới sẽ lựa đường hỏi tra. Cúi đầu qú trước sân hoa. Thân cung nàng mới dâng qua một tờ. Diện tiền tŕnh với tiểu thơ, Thoạt xem dường có ngẩn ngơ chút t́nh. Liền tay trao lại Thúc sinh, Rằng: "Tài nên trọng, mà t́nh nên thương! "Ví chăng có số giàu sang. "Giá này dẫu đúc nhà vàng cũng nên! "Bể trần ch́m nổi thuyền quyên, "Hữu tài, thương nỗi vô duyên lạ đời!" Sinh rằng: "Thật có như lời, "Hồng nhan bạc mệnh, một người nào vay! "Ngh́n xưa âu cũng thế này, "Từ bi âu liệu bớt tay mới vừa." Tiểu thư rằng: "ư trong tờ, "Rắp đem mệnh bạc, xin nhờ cửa không. "Thôi th́ thôi cũng chiều ḷng, "Cũng cho khỏi luỵ trong ṿng bước ra. "Sẵn Quan âm các vườn ta, "Có cây trăm thước, có hoa bốn mùa. "Có cổ thụ, có sơn hồ, "Cho nàng ra đó giữ chùa chép kinh". Tâng tâng trời mới b́nh minh, Hương hoa, ngũ cúng, sắm sanh lễ thường. Đưa nàng đến trước Phật đường, Tam qui, ngũ giới, cho nàng xuất gia. áo xanh đổi lấy cà sa, Pháp danh lại đổi tên ra Trạc Tuyền. Sớm khuya sắm đủ dầu đèn, Xuân, Thu, cắt sẵn hai tên hương trà. Nàng từ lánh gót vườn hoa, Dường gần rừng tía, dường xa bụi hồng. Nhân duyên đâu lại c̣n mong, Khỏi điều thẹn phấn tủi hồng th́ thôi! Phật tiền, thảm lấp, sầu vùi, Ngày pho thủ tự, đêm nồi tâm hương. Cho hay giọt nước cành dương, Lửa ḷng tưới tắt mọi đường trần duyên. Nâu sồng từ trở mầu thiền, Sân thu trăng đă vài phen đứng đầu. Cửa thiền then nhặt lưới mau, Nói lời trước mặt, rơi châu vắng người. Gác kinh, viện sách, đôi nơi, Trong gang tấc lại gấp mười quan san! Những là ngậm thở nuốt than, Tiểu thơ phải buổi vấn an về nhà. Thừa cơ sinh mới lẻn ra, Xăm xăm đến mé vườn hoa với nàng. Sụt sùi giở nỗi đoạn tràng, Giọt châu tầm tă đẫm tràng áo xanh: "Đă cam chịu bạc với t́nh, "Chúa xuân để tội một ḿnh cho hoa! "Thấp cơ thu |