|
Hồi thứ nhất
Đặng
Tuyên Phi được yêu dấu, đứng đầu
hậu cung Vương
Thế Tử bị truất ngôi, ra ở nhà kín.
Triều Lê Trang tông Dụ hoàng đế (Tức Lê Trang Tông, tên là Duy Ninh (1533-1548). Các chú thích từ đây trở đi đều của người dịch) trung hưng cơ nghiệp ở sông Tất Mă (Tức sông Mă ở Thanh Hoá). Bấy giờ Thế tổ Minh khang thái vương Trịnh Kiểm làm phụ chính, giúp vua dẹp yên được đảng họ Mạc và trở lại kinh đô cũ. Rồi từ đó, họ Trịnh đời đời kế tiếp tước vương, nắm giữ hết quyền bính trong tay, hoàng gia mỗi ngày một suy yếu dần. Truyền đến đời Hiển tông Vĩnh hoàng đế, niên hiệu Cảnh hưng (1740-1786), th́ Thánh tổ Thịnh vương (Tức Trịnh Sâm, mới lên ngôi chúa) chuyên quyền cậy thế, làm oai làm phúc; vua Lê chỉ c̣n biết chắp tay rủ áo mà thôi. Thịnh vương là người cứng
rắn, thông minh, quyết đoán sáng suốt, trí tuệ
hơn người, có đủ tài về văn lẫn
vơ, đă xem khắp kinh sử, biết làm văn làm
thơ. Sau khi Thịnh vương lên nối ngôi chúa, từ
kỷ cương trong triều đến chính trị
trong nước, hết thảy đều được
sửa đổi; bao nhiêu tướng giặc, đảng
nghịch, đều lần lượt bị dẹp
tan, Chúa có cái chí muốn làm bá chủ, nào diệt giặc
Trấn Ninh, nào phá bọn Công Chất [đây là hai cuộc
khởi nghĩa nông dân lớn ở thế kỷ 18. Cuộc
khởi nghĩa của Lê Duy Mật ở vùng Thanh-Nghệ,
lấy Trấn Ninh làm căn cứ, kéo dài 32 năm
(1738-1770). Cuộc khởi nghĩa của Hoàng Công Chất
ở vùng Sơn Một hôm, tiệp dư (Một cấp bực của vợ vua, dưới bậc phi) Trần Thị Vịnh sai nữ tỳ Đặng Thị Huệ bưng một khay hoa đến trước nơi chúa ngồi. ả họ Đặng này, quê ở làng Phù Đổng, mắt phượng mày ngài, vẻ người mười phần xinh đẹp. Chúa nom thấy rất bằng ḷng, bèn tư thông với ả. Từ đó, Thị Huệ càng ngày càng được nhà chúa yêu quí, ả nói ǵ chúa cũng nghe và hễ có việc ǵ là chúa cũng bàn với ả. Rồi ả được ở chung một nơi với chúa, y như một cặp vợ chồng nhà thường dân. Xe kiệu, quần áo của ả cũng đều được sắm sửa hệt như đồ dùng của chúa. Thị Huệ từ lúc được nhà chúa chiều chuộng, hơi có vẻ lộng hành. Hễ có chuyện ǵ không vừa ư, là ả xây xẩm mặt mày, rồi kêu khóc thảm thiết để làm rối ḷng chúa. Chúa có một viên ngọc dạ quang, lấy
được trong khi đánh dẹp phương - Nhè nhẹ tay chứ, đừng làm ngọc sây sát! Thị Huệ bèn ném viên ngọc xuống đất mà khóc rằng: - Làm ǵ cái hạt ngọc này! Chẳng
qua vào Quảng Rồi ả tự ư bỏ ra ở cung khác, từ chối không gặp chúa nữa. Chúa phải dùng nhiều cách dỗ dành cho ả vui ḷng, lúc ấy ả mới chịu làm lành với chúa. Kịp đến khi Thị Huệ có mang, chúa liền sai người đi lễ khắp trăm thần để cầu sinh con thánh. Đến kỳ, ả sinh được một trai, vào năm Đinh Dậu, niên hiệu Cảnh hưng 38 (1777). Chúa hết sức yêu mến đứa bé, lúc đầy trăm ngày, chúa lấy tên của ḿnh lúc nhỏ là Cán mà đặt cho nó, để tỏ ra nó cũng giống ḿnh. Khoa thi hương năm ấy, chúa lấy hai câu: "Sơn xuyên anh dục, hà hải tú chung" (Nghĩa là: "Khí thiêng của sông núi tụ lại, sự tốt đẹp của hồ biển đúc nên", ư muốn chỉ về Trịnh Cán), để làm đề thi. Các quan văn vơ đưa đón ư chúa, cũng có nhiều kẻ lấy chữ: "Tính huy hải nhuận" (nghĩa là: "Sao sáng, biển hoà" tức là điềm sinh ra bậc thánh) làm câu chúc mừng. Lúc vương tử Cán đầy tuổi tôi, cốt cách tướng mạo khôi ngô, đẫy đà, khác hẳn người thường. Đến khi biết nói, vương tử Cán đối đáp găy gọn, cử chỉ không khác ǵ người lớn. Mỗi khi các quan văn vơ vào thăm, vương tử tiếp đón với dáng bộ nghiêm chỉnh. Có người cách hàng năm mới gặp, vương tử cũng vẫn nhớ rơ họ, tên, kể lại chuyện cũ vanh vách. Chúa sai quan từ hàn làm bài tụng 16 chữ, để viên a bảo (viên quan trông nom việc nuôi nấng, dạy dỗ con cái của vua chúa) dạy truyền miệng cho vương tử. Vương tử chỉ nghe qua một lượt là đọc thuộc liền. Thấy vậy chúa càng quí vương tử Cán bội phần. Cũng do đó, Thị Huệ mới ngầm có ư muốn cướp ngôi thế tử. Lại nói, lúc ấy chúa đă có thế tử là Trịnh Tông (sau đổi là Trịnh Khải), do thái phi họ Dương đẻ ra. Thái phi tên là Ngọc Hoan, người ở làng Long Phúc, huyện Thạch Hà. Chị nàng là cung tần của Ân vương (cha Thịnh vương, tức là Trịnh Doanh), sinh ra Thuỵ quận công, được Ân vương hết sức yêu quí. Nhờ chị, thái phi được kén vào làm cung tần của Thịnh vương. Nhưng từ sau khi vào cung, nàng vẫn ngày đêm sống cô quạnh. Bỗng một đêm, nàng nằm mơ thấy vị thần đem cho tấm đoạn có vẽ đầu rồng. Nàng không hiểu đó là điềm ǵ, đem hỏi viên quan hầu là Khê trung hầu. Khê trung hầu biết chắc là điềm sinh thánh. Hôm sau, chúa cho vời cung tần Ngọc Khoan vào hầu. Khê trung hầu cố ư giả làm nghe lầm, đưa ngay thái phi Ngọc Hoan đến. Thấy nàng, chúa có vẻ không thích, nhưng đă chót gọi đến, không nỡ đuổi ra. Sau đó chúa đ̣i Khê trung hầu vào trách mắng. Khê trung hầu cúi đầu tạ tội, đoạn thuật rơ đầu đuôi chuyện thái phi nằm mơ cho chúa nghe. Chúa cũng nín lặng không nói sao cả. Thái phi trải qua một trận mưa móc, liền có thai ngay. Đến kỳ, nàng sinh ra một trai. Năm Quí-mùi, Cảnh hưng 24 (1763). Chúa tự nghĩ đầu rồng tuy có khí tượng làm vua, nhưng là rồng vẽ không phải rồng thật, mà lại chỉ có đầu không có đuôi, như vậy chưa hẳn đă là điềm tốt cả. Vả lại ở triều trước, Trịnh Cối, Trịnh Lệ (Trịnh Cối là con Trịnh Kiểm, Trịnh Lệ là con Trịnh Doanh. Hai người này đều mưu đồ giành ngôi chúa, nhưng đều thất bại) cũng do người Long Phúc đẻ ra và đều mưu sự phản nghịch mà không thành. Do đó, chúa có ư không vui. Các quan văn vơ vào chúc mừng, chúa lấy cớ rằng đứa con ấy không phải là vợ cả đẻ ra, từ chối không nhận lời mừng. Khi thế tử Tông đă lớn, dung mạo rất khôi ngô mà chúa cũng chẳng yêu chiều ǵ mấy. Tính thế tử ham vơ nghệ, không thích học hành. Năm lên bảy tuổi, chúa sai Nguyễn Khản (Nguyễn Khản là con Nguyễn Nghiễm, người huyện Nghi Xuân Nghệ Tĩnh có sách chép là Nguyễn Lệ) tiến sĩ khoa Canh-th́n (1760), làm tả tư giảng, và Trần Thản, tiến sĩ khoa Kỷ-sửu (1769), làm hữu tư giảng để rèn tập cho thế tử. Nhưng chẳng bao lâu, Thản chết. C̣n Khản th́ đang được chúa tin dùng, phải quán xuyến mọi công việc trong ngoài, nên cũng không mấy khi đến được chốn "màn giảng", chỉ có năm sáu viên tuỳ giảng bảo ban việc học cho thế tử theo như nếp cũ mà thôi. Chuyện đó chúa cũng có biết phần nào, nên lại càng không bằng ḷng. Theo lệ cũ, người con trai nối ngôi chúa hễ đến mười hai tuổi th́ phải ra ở Đông cung. Bấy giờ các quan cũng có tâu tŕnh việc ấy; song chúa không cho, bắt thế tử phải đến ở tại nhà riêng của quan a bảo là Hân quận công (Nguyễn Đĩnh). Như vậy, ngôi đông cung vẫn bỏ trống, như có ư chờ đợi người khác. Đến năm thế tử mười lăm tuổi, th́ con nhỏ là vương tử Cán ra đời, chúa hết sức yêu dấu đứa con nhỏ đó. Ba năm sau, thế tử đúng mười tám tuổi. Theo lệ cũ, thế tử đáng được mở phủ riêng; nhưng bấy giờ các quan chẳng ai dám tâu bày, mà chúa cũng không hề nhắc tới việc ấy. Như thế là người nối ngôi vẫn chưa định, nên ḷng người rất phân vân. Hễ ai thuộc về thế tử Tông th́ hùa theo thế tử Tông, ai thuộc đảng Thị Huệ th́ vào phe vương tử Cán. Trong phủ chúa dần dần sinh ra bè nọ cánh kia. Thị Huệ cho rằng thế tử Tông đă khôn lớn, lông cánh đă đủ; mà con ḿnh hăy c̣n trứng nước, nên càng mưu mô để gây thêm thế lực. Khi ấy Huy quận công Hoàng Tố Lư
(nguyên trước là Hoàng Đăng Bảo) đang có danh
vọng lớn, thường dựa vào sự giúp đỡ
của Thị Huệ; mà Thị Huệ thường cũng
lấy quận Huy làm chỗ nhờ cậy bên ngoài. Quận
Huy người làng Phụng Công, là cháu B́nh Uy quyền quận Việp mỗi ngày một lớn. Có người ngờ sẽ xảy ra điều ǵ bất trắc, hoặc cũng có kẻ bảo quận Việp sắp lấy thiên hạ để truyền cho quận Huy. Căn cứ vào lời sấm hồi ấy có câu: "Nhất thỉ trục quần dương". (Một con lợn đuổi đàn dê); có kẻ tán rằng: Thỉ tức là quận Huy, bởi v́ quận Huy tuổi hợi (thuộc lợn), mà dương đây chỉ vào chúa và thế tử, v́ cả hai đều tuổi mùi (thuộc dê). Rồi những kẻ hiếu sự lại c̣n đặt ra câu sấm: "Thảo nhất điền bát" (Cỏ một, ruộng tám) để chỉ vào chữ Hoàng (thảo nhất điền bát chắp lại thành chữ Hoàng chỉ Hoàng Ngũ Phúc). Có kẻ lại nói: "Thổ sất vân gian nguyệt, hoàng hoa ánh nhật hương". (Mảnh đất sánh trăng trong mây; hoa cúc ánh hương mặt trời). Thổ, sất, nguyệt là chữ tế (chữ tế nghĩa là con rể, chỉ quận Huy). Hoàng, hoa, nhật là chữ Việp (Chữ Việp gồm chữ hoa và chữ nhất, c̣n chữ Hoàng là họ Hoàng), chỉ quận Việp. Thêm nữa, tên cũ của quận Huy là Đăng Bảo (Có nghĩa là: lên ngôi báu) người ta cũng lấy đó để dị nghị. V́ vậy quận Việp muốn tránh sự hiềm nghi ấy mới bảo quận Huy đổi tên Đăng Bảo ra Tố Lư. Sau quận Việp lấy cớ mắc bệnh đau mắt để xin từ chức, chuyện ấy chẳng nhắc làm ǵ nữa. Lại nói năm Giáp-ngọ (1774), quận
Việp phụng mệnh kéo quân vào đánh trong Đóng ở trấn Nghệ An. Huy ra sức tiêu diệt trộm cướp, cấm đổi tiền (đổi tiền đẹp để tích trữ, làm cho tiền khan hiếm), trấn áp cường hào, ngăn chặn việc kiện cáo, làm cho trong hạt rất thịnh vượng, Huy lại thu dụng những kẻ anh tài, đặt ra nhiều chức liêu thuộc. Dưới trướng ông ta có những tên như tả, hữu tham quân chẳng hạn. Thế là thiên hạ lại ồn ào lên, đồn rằng quận Huy sắp sửa làm phản. Chúa nghe tiếng, ngày ngày cùng viên triều thần tin cẩn là Nguyễn Khản và quan thế tử a bảo Hân quận công Nguyễn Đĩnh bàn cách giết Huy. Trong lúc bàn bạc, ba người vẫn dùng tiếng lóng "chữ thập" để chỉ quận Huy. V́ chữ thập cũng na ná chữ nghệ (chữ thập xoay chéo thành chữ nghệ viết tắt) là trấn Nghệ An, nơi quận Huy đóng quân. Họ thường đuổi mọi người đi để bí mật bàn bạc, chỉ có Thị Huệ là biết được. Công chúa vợ quận Huy, ngày đêm ra vào trong phủ luồn lọt Thị Huệ; Thị Huệ mới đem việc kín nói cho công chúa nghe. Quận Huy trong dạ không yên, dâng thư xin về triều. Chúa cho phép ngay. Huy nghĩ rằng Thị Huệ tuy được chúa yêu, nhưng con trai của Thị Huệ c̣n nhỏ, trong khi đó thế tử đă lớn rồi, hùa theo Thị Huệ e không phải là kế lâu bền. V́ vậy, sau khi đă vào hầu chúa, Huy liền lấy châu báu đút lót cho những kẻ chân tay của thế tử, để xin nương tựa vào thế tử. Rồi Huy lại đem một trăm lạng vàng và mười tấm đoạn Nam Kinh làm lễ yết kiến, để xin vào ra mắt thế tử. Nhưng thế tử không nhận đồ lễ, cũng không cho vào gặp, nói riêng với bọn hầu cận rằng: Thằng giặc ấy sao không ở trấn làm phản, mà lại vội về triều? Rồi đây ta sẽ tịch thu hết cả gia sản nhà nó, cần ǵ đồ lễ của nó bây giờ! Quận Huy biết thế tử không dung ḿnh, bèn quyết ư hùa theo Thị Huệ và âm thầm có chí phế lập. Huy đem dâng ngôi nhà cũ của quận Việp cho vương tử Cán làm dinh thự. Từ đó, Huy thành ra người riêng của Thị Huệ. Mà trước mặt chúa, Thị Huệ cũng hết sức bao che cho Huy. Do đó, quận Huy được vào chính phủ (phủ của chúa Trịnh để phân biệt với triều đ́nh của vua Lê) mở dinh quân Trung nhuệ, coi việc trong phủ, đồng thời kiêm lĩnh chức trấn thủ trấn Sơn Nam (địa bàn của Sơn Nam thời Lê gồm: Hà Đông, Hà Nam, Hưng Yên, Nam Định, Thái B́nh), Quận Huy và Thị Huệ, trong ngoài liên kết với nhau, thế lực nghiêng cả thiên hạ. Các viên quan vơ như chức cai cơ, trấn thủ, đều do cửa của họ mà ra. Lúc ấy, duy chỉ có Hồng lĩnh hầu Nguyễn Khản, trấn thủ Sơn Tây hiện đang làm tả tư giảng cho thế tử, và Tuân sinh hầu Nguyễn Khắc Tuân, trấn thủ Kinh Bắc tức con nuôi của Hân quận công, hiện đang làm a bảo cho thế tử, là c̣n dám có ư kia khác với quận Huy mà thôi. Như vậy là cái thế bè đảng đă thành rồi. Lại nói, từ khi vương tử Cán sinh ra, thế tử Tông có ư rất tức bực, chỉ sợ ḿnh không được lập làm chúa. Thế tử cùng với bọn gia thần là mấy tên hầu Thế Thọ, Thẩm Thọ... nho sinh Đàm Xuân Thụ và tên xuất thân tạp lưu (là hạng thư lại không đỗ đạt ǵ, không do chính ngạch mà ra) Vĩnh Vũ, ngày đêm bàn mưu, lo lắng không biết nên làm thế nào. Vừa lúc đó, chứng bệnh cũ của chúa lại phát, bệnh t́nh rất nguy kịch. Một đêm thế tử bỗng mơ thấy ḿnh mặc áo chầu chàm, đội mũ chữ đinh, đứng ở phủ đường. Sáng mai thế tử kể lại với bọn gia thần và nói: - Ta mơ như vậy là điềm có tang, trong cung nay mai chắc sẽ có biến; ta phải sớm lo liệu trước mới được. Bọn tôi tớ ấy liền khuyên thế tử nên ngấm ngầm sắm sửa binh khí, chiêu mộ dũng sĩ; một mai trong cung xảy ra chuyện chẳng lành, th́ cứ việc đóng chặt cổng thành, giết quận Huy, và bắt giữ cả hai mẹ con Thị Huệ, khiến vương tử Cán không thể lên ngôi chúa. Mặt khác báo cho hai trấn Tây, Bắc (Sơn Tây, Kinh Bắc) đem quân vào kinh, bắt ép các đại thần để dựng thế tử lên ngôi chúa. Thế tử nghe theo và phao lên rằng
ḿnh sắp được lệnh đem quân vào đánh miền
Thế tử cắt đặt xong th́ bệnh của chúa cũng vừa khỏi, việc ấy bị tiết lộ. Hồi đó, có Nguyễn Huy Bá người ở Gia Lâm (làng Phú Thị, huyện Gia Lâm) tính t́nh nham hiểm, giảo hoạt, thường vẫn quen thói tố giác kẻ khác để kiếm quan chức. Năm trước, chính v́ Bá đă tố cáo âm mưu nổi loạn của Nguyễn Huy Cơ và Thuỵ quận công (Thuỵ quận công tức Trịnh Lệ con Trịnh Doanh, định giành ngôi chúa với Trịnh Sâm) mà y được làm chức tham nghị ở trấn Sơn Nam, dần dà, y ngoi lên chức tiến triều (những người không đỗ tiến sĩ mà được làm quan ở sáu bộ th́ gọi là tiến triều), rồi lại thăng tới chức đốc đồng ở trấn Thái Nguyên. Lúc này v́ có lỗi bị cách chức, y đang nóng ḷng mong lại được ra làm quan. Y bèn sai con dâu cả vào làm đày tớ cho Thị Huệ; rồi thường nhặt nhạnh những chuyện chơi bời đùa nghịch của Tông, xui con dâu kể lại cho Thị Huệ để nịnh nọt, lấy ḷng. Mặt khác, y lại ngầm sai người nhà tin cậy tới làm bộ hạ của hai viên trấn quan Tây, Bắc để ḍ xét t́nh h́nh. Đến lúc ấy, y đă nắm được phần nào sự việc của bọn này, liền vào báo với Thị Huệ. Thị Huệ đem việc đó bàn với quận Huy. Huy bảo Huy Bá viết bức thư kín, rồi Huy tự bỏ vào trong tay áo, đi đến phủ chúa, đuổi hết những người chung quanh, đem thư ra tŕnh chúa. Chúa xem xong, cả giận, định sai người giao xuống trị tội tức khắc. Quận Huy can rằng: - Thế tử quả là có lỗi, nhưng sở dĩ thế tử dám làm chuyện to lớn như thế chính là do hai viên trấn thủ Tây, Bắc chủ mưu. Nay hai viên ấy hăy c̣n cầm quyền ở ngoài, nếu vội vă trừng trị thế tử, e sẽ có biến khác. Chẳng thà trước hết hăy gọi hai viên ấy về triều, giam cả ở trong phủ, rồi bấy giờ hăy tuyên bố tội trạng và trừng trị một thể. Chúa cho là phải. Hôm sau chúa đ̣i thế tử vào cung, vờ quở mắng về việc xao nhăng học hành, rồi bắt thế tử phải đến ở trong một ngôi nhà ba gian trong Trạch các. Lại sai tiến sĩ khoa Bính-tuất (1766) là Nguyễn Quưnh làm tả tư giảng, và tiến sĩ khoa Mậu-tuất (1778) là Nguyễn Đích làm hữu tư giảng. Rồi sau đó chúa cho đ̣i hai viên trấn thủ Tây, Bắc về triều; bữa ấy nhằm ngày 15 tháng 8 năm Canh tư niên hiệu Cảnh hưng (1780). Lại nói, lúc ấy ở trấn Kinh Bắc (địa bàn Kinh Bắc gồm: Bắc Ninh, Bắc Giang, Phúc Yên) có viên đốc đồng là Ngô Th́ Nhậm (người làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông, con Ngô Th́ Sỹ, sau làm quan với Tây Sơn), tiến sĩ khoa ất-mùi (1775) vốn là gia thần và tuỳ-giảng của thế tử, thường vẫn rất ăn ư với trấn thủ Tuân sinh hầu (Nguyễn Khắc Tuân). Về phía Tuân, không việc ǵ là không bàn với Nhậm, duy chỉ có việc âm mưu của thế tử là Tuân không hề nói đến. Trước đó mấy ngày, Sơn Thọ (có sách chép Hà Như Sơn) là gia thần của thế tử, lại từng là học tṛ của Nhậm, được thế tử sai đến kể rơ mưu mô của thế tử cho Nhậm biết; rồi lại ngầm ra lệnh cho Nhậm phái người cất lẻn lên vùng Lạng Sơn mua ngựa tốt để dùng vào việc binh. Th́ Nhậm hoảng sợ nói: - Thế tử là người sẽ nối ngôi chúa, mà nước là nước của thế tử, lo ǵ mất ngôi mà phải lập mưu ấy? Đây ắt lại do bọn tôi tớ xúi giục. Thế tử trẻ người hăng máu, suy nghĩ chưa chín chắn, nên mới nghe theo họ. Chúa thượng là người xét đoán sáng suốt, há lại che giấu được ngài ư? E rằng tai hoạ sẽ xảy ra lúc nào không biết, bọn gia thần của thế tử rồi không c̣n đất gửi thân đâu. Đoạn Th́ Nhậm vội vă sang kể hết t́nh đầu cho Khắc Tuân nghe, và khuyên Tuân phải hoả tốc về kinh, can ngăn thế tử đừng làm việc đó, để tránh tai vạ sau này. Khắc Tuân không nghe, nói rằng: - Tiểu chức này với quan lớn, chỉ biết việc tuần pḥng khám xét; ngoài ra những việc không dính líu đến ta, th́ không nên hé răng. Th́ Nhậm thở dài mà về. Mấy ngày sau, quả nhiên có lệnh đ̣i Khắc Tuân và Th́ Nhậm. Hai người vội vàng cùng đi. Tới kinh, họ thấy trấn thủ Sơn Tây (Hồng lĩnh hầu Nguyễn Khản) và a bảo Hân quận công (Nguyễn Đĩnh) đều đă bị triệu về, c̣n đang ngồi đợi tội ở nhà Tả-xuyên. Khắc Tuân xin vào điếm Quyển-bồng gặp chúa, nhưng chúa không cho vào, sai viên quan hầu là Quyến trung hầu ra trách Khắc Tuân rằng: - Cậu và thằng Tông đă muốn làm giặc th́ cậu cứ việc ra mà sắp sẵn binh mă, đây ta đă có các tướng mạnh để đối địch với cậu! Khắc Tuân quay ra, gặp Th́ Nhậm ở điếm Tiểu-bút, Tuân cầm tay Nhậm than: - Tôi thờ chúa từ khi lọt ḷng đến giờ, nay chúa gọi tôi là giặc. Hôm nọ quan lớn nói chuyện tôi cứ cho làm thường, nay việc đă như thế, tính sao bây giờ? Th́ Nhậm cũng hoảng hốt chẳng biết trả lời thế nào. Khắc Tuân liền làm tờ khải, cung khai hết những việc trước rồi nhờ Quyến trung hầu đưa vào dâng chúa. Nhưng chúa đang giận, không xem, lại sai Quyến trung hầu đem tờ khải ra xé trước mặt Khắc Tuân. Khắc Tuân lượm lấy tờ khải bị xé ấy mà ra, nhưng sợ hăi luống cuống chẳng biết đi đường nào. Viên trấn thủ Sơn Tây lúc ấy cũng rất lo sợ, có điều muốn nói mà không dám tự bày tỏ. Ông ta bèn cùng Khắc Tuân nói với Th́ Nhậm: Bọn tôi ở ngôi trọng yếu mà bị lời gièm pha nặng nề, bây giờ dù có nói ǵ, chúa cũng chẳng tin. Ngài nên đem những điều nghe thấy viết một tờ khải, đổ tội cho lũ tôi tớ, như vậy may ra bọn tôi mới khỏi bị oan, mà thế tử cũng sẽ được an toàn không việc ǵ. Th́ Nhậm bất đắc dĩ phải làm theo ư hai người. Chẳng ngờ chúa nhận được tờ khải, lại càng giận dữ nói: - Quả như lời nói của người ta không sai! Rồi chúa sai Th́ Nhậm và bọn quan hầu là Ngạn triêu hầu, Đường trung hầu, án trung hầu cùng tra xét vụ án đó. Th́ Nhậm cùng bọn quan hầu định t́m cách gỡ tội cho Khắc Tuân và viên trấn thủ Sơn Tây, nhưng v́ nhà có tang Nhậm phải bỏ việc quan mà về [Nhậm về chịu tang cha là Ngô Th́ Sĩ. Theo Việt sử thông giám cương mục (sau đây gọi tắt là Cương mục) th́ chính Nhậm hợp mưu cùng Huy Bá để tố cáo việc của Tông và Khắc Tuân. Ngô Th́ Sĩ đă cố sức can mà nhậm vẫn không nghe. Sau khi nghe tin Nhậm đă phát giác việc ấy, Sĩ buồn bực, bèn uống thuốc độc tự tử. Nhậm v́ có công tố giác, được thăng hữu thị lang bộ Công. Do đó, người đương thời có câu rằng: "Sát tứ phụ nhi thị lang" giết 4người cha để làm thị lang). Bốn cha là: Sĩ, thân phụ; Tông, quân phụ; Khắc Tuân, và Xuân Hán, phụ chấp (bạn của bố). Có thuyết lại nói tứ phụ là Sỹ và Nguyễn Khản, Phương Định, Khắc Tuân ba người bạn của bố]. Chúa bèn giao cho viên đồng tham tụng là Nghĩa phái hầu Lê Quí Đôn, bảng nhăn khoa Nhâm-thân (1752) làm thay việc tra xét. Cuối cùng, nắm được hết t́nh h́nh tội trạng, chúa liền gọi các chính thần vào cung vừa khóc vừa nói: - Quả nhân không may gặp phải thằng con bất hiếu, lũ bầy tôi bất trung, chúng ngầm mưu việc phản nghịch; h́nh tích cũng giống như vụ Thừa Kiền, nhưng tâm địa th́ tệ hơn nhiều. Việc bỏ con cả lập con thứ là bất đắc dĩ. Các ngươi cũng nên hiểu rơ bụng ta, cứ theo phép nước mà định tội chúng nó đi! Các quan trong triều bàn rằng: mấy tên phạm tội đều nên xử tử, c̣n riêng về thế tử th́ không dám bàn. Lời bàn đó dâng lên, chúa cầm bút phê rằng: "Cứ xét theo nghĩa của kinh Xuân-thu th́ phải trị tội tên Tông thật nặng. Nhưng nghĩ t́nh cha con ruột thịt không nỡ như thế, vậy nên truất nó xuống làm con út, trọn đời giữ đạo làm tôi. C̣n bọn các quan, th́ viên trấn thủ Sơn Tây và Khê trung hầu, vốn đă theo hầu ta từ lúc chưa lên ngôi, cũng có công lao, đặc ân cho được tự liệu lấy. Riêng a bảo Hân quận công là người thật thà không tham dự và mưu đó cũng được tha tội chết, nhưng phải cách chức xuống làm dân thường". Mệnh lệnh ban xuống, Khê trung hầu và Tuân sinh hầu đều uống thuốc độc tự tử. Dưới trướng Tuân sinh hầu có viên văn thư là Nguyễn Quốc Trấn cũng bị tội lây với chủ, phải ghép án tử h́nh. Lúc sắp bị chém, Quốc Trấn quát lớn: - Trời không có mắt, triều đ́nh không có quan, nỡ để Quốc Trấn mắc oan. Rồi Trấn dặn người thân thuộc để giấy bút vào tay áo ḿnh và nói thêm: - Sống đă không bày tỏ nỗi oan được, chết phải kiện ở âm phủ. Mọi người nghe câu nói đó, ai cũng thương xót cảm động. Thế tử Tông bị truất rồi, chúa bắt cứ phải ở trong ngôi nhà ba gian, cho người giám sát chặt chẽ; phàm những việc ăn uống Tông đều không được tự do. Bọn gia thần của Tông cũng không được phép ra vào thăm hỏi. Do đó, phe đảng của thế tử, mỗi người lẩn trốn đi mỗi nơi. C̣n phe cánh của Thị Huệ th́ mỗi ngày một mạnh. Các quan lớn nhỏ không ai là không nịnh nọt, hùa theo, mà nhà chúa cũng càng trọng ả hơn trước. Thừa dịp ấy, Thị Huệ bèn hỏi con gái chúa là công chúa Ngọc Lan cho em trai ḿnh là Đặng Mậu Lân. Công chúa này tên chữ là Ngọc Thuyên, là cô con gái yêu quư nhất của chúa. Nguyên chính phi họ Hoàng sinh được hai nàng công chúa. Cô lớn là công chúa Ngọc Anh, tên chữ là Ngọc Loan, đă gả cho Đương trung hầu Bùi Thế Toại, con trai cả của Đoan quận công Bùi Danh Đạt làm trấn thủ Nghệ An trước kia. C̣n Ngọc Lan là cô thứ hai, chưa có chồng, được chúa rất yêu chiều. Ngọc Lan vóc người yếu đuối, từ nhỏ vẫn ở trong cung thuỷ tinh, kiêng nắng, kiêng gió. Nơi Ngọc Lan ở, chúa bắt thị tỳ phải nói năng sẽ sàng để cho nàng khỏi giật ḿnh. Khi Ngọc Lan đă lớn, mỗi lần vào thăm chúa, chúa đều cho phép cùng ngồi với ḿnh như lúc nàng c̣n bé. Phàm những điều Ngọc Lan cầu xin chúa, không có lời nào là không đắt. Các quan vào hàng công thần, quí tộc, nhiều người đă tới cầu hôn, nhưng chúa chưa hứa gả cho ai. Đă có lần chúa hạ chiếu chỉ cho các quan văn vơ, cùng con cháu các ḍng họ công thần vào phủ để cho công chúa tự kén chọn. Chúa bảo công chúa hễ chọn được ai vừa ư th́ chúa sẽ gả cho người đó. Nhưng Ngọc Lan vẫn chưa kén được ai vừa ḷng. Đến nay, Thị Huệ cầu hôn cho em trai, chúa sợ mất ḷng ả ta, bất đắc dĩ mà phải gượng nhận lời. Lại nói, Đặng Mậu Lân này vốn là một tên hung bạo; từ khi Thị Huệ được chúa yêu dấu Lân lại càng ỷ vào thế chị để làm những việc càn rỡ. Hết thảy áo quần, xe kiệu của y, nhất nhất đều rập kiểu theo đúng như của vua chúa. Thường ngày, Lân vẫn đem theo vài chục tên tay sai, cầm gươm vác giáo đi nghênh ngang khắp kinh ấp. Hễ gặp xe kiệu, bất kỳ là của đám quan quân nào, Lân cũng đều cà khịa đánh nhau làm cho họ nhục nhă, rồi lấy thế làm thích thú. Gặp đàn bà con gái giữa đường, hễ người nào trông vừa mắt, tức th́ Lân sai tay chân quây màn trướng ngay tại chỗ, rồi lôi người ấy vào hiếp liền. Ai không chịu, Lân xẻo luôn đầu vú. Chồng hoặc cha kẻ bị nạn, nếu dám hé răng kêu ca, lập tức Lân sai quân vặn găy răng, hoặc cũng có người bị đánh đến chết. Người thiên hạ sợ Lân hơn sợ beo sói. Chúa cũng biết thế, nên tuy đă trót nhận lời gả công chúa cho Lân mà trong bụng vẫn c̣n có ư thương tiếc. Vả lại chúa nghĩ, công chúa người yếu ớt, mảnh khảnh, không thể chịu nổi một tên đàn ông cường bạo như thế. Nến đến ngày về nhà Lân, chúa lấy cớ rằng công chúa chưa từng lên đậu lên sởi, để không cho phép Lân hợp cẩn (Theo lễ xưa, đêm tân hôn vợ chồng uống chung một chén rượu, gọi là hợp cẩn). Rồi chúa sai quan a bảo cùng nhiều thị nữ đi theo để hộ vệ công chúa. Tiếp đó, chúa lại phái thêm cả viên nội sai là Sử trung hầu đến làm giám chế, không cho Lân xâm phạm tới công chúa. Thật là: Ái
ân, cô gái không e sợ Hoan hỉ, chàng trai
lại dở dang. Chưa biết việc tới thế nào? Hăy xem hồi sau phân giải. |