|
I
Gia thế và sự nghiệp nhà họ Lương - Lương sinh đi du
học ở Tràng châu rồi gặp Dương Giao Tiên và Mă
Trăm năm một sợi chỉ hồng, Buộc người tài sắc vào trong khung trời. Sự đời thử ngẫm mà chơi, T́nh duyên hai chữ với người hay sao? Từng nghe trăng gió duyên nào, Bể sâu là nghĩa, non cao là t́nh. Người dung hạnh, bậc tài danh, Ngh́n thu để một mối t́nh làm gương. Cơi Tô châu, giải Ngô giang. Khí thiêng đúc lại họ Lương một nhà. Tướng công chữ gọi ấn Ba, Sang yêu sớm đă dự toà B́nh chương Gió thanh hây hẩy gác vàng, Thảnh thơi chèo Phó, nhẹ nhàng gánh Y. Họ Diêu rạng vẻ môn mi, Điềm lành sớm ứng lân nhi một chàng. Huư Phương Châu, tự Diệc Thương, Phong nghi khác giá, từ chương tót loài. Gấm hoa tài mạo gồm hai, Đua chân nhảy phượng chen vai cưỡi ḱnh. Gia quan mới dạo nhà huỳnh, Thú nhà hầu hạ huyên đ́nh bấy lâu. Song hồ nấn ná thôn dâu, Thẻ rồng xuân điểm ngày thâu ch́m ch́m. Lối thơm khi nhẹ gót t́m, Mùi hoa như rước, tiếng chim như chào. Sóng đào mảnh, mảnh hoa đào, Hoa xuân lóng lánh khác nào mặt xuân. Hẹn phong lưu để nợ nần Bạn song âu thẹn vũng tần đôi uyên. Rộng chân thử dạo khơi miền, Rẩy run may được như nguyền biết đâu? Gửi qua khúm núm dưới lầu, Xin ra du học Tràng châu quê ngoài. Dạy rằng: "Hồ thỉ chí trai, "T́m thầy hỏi bạn chi hoài bỗng dưng. "Vả từ quê Vị khơi chừng, "Ngày sinh nhật mợ, sang mừng cũng hay. "Sẵn nơi trú ngụ đâu tày, "Tiên tra phả hệ bấy nay cho tường. "Rồi ra luyện tập văn chương "Cách nào rạng dấu thư hương mặc ḷng!" Lĩnh lời sắp gánh giục đồng Thuyền lan một lá xuôi ḍng thênh thênh. Tà tà bóng ngả in doành Đầu doi bay lộ cuối ghềnh nổi âu Ca chèo gió lọt tiếng đâu Nhác trông đă thấy Tràng châu ghé thuyền. Nhà xuân vừa mở thọ diên, Chén pha giếng cúc bàn chen non đào, Lạy bày mừng rỡ xôn xao, Lại truyền công tử họ Diêu rước mừng. Hàn huyên cùng giăi tưng bừng, Mới hay Diêu cữu chuyển thăng Đô đường Bóng nghiêng chuốc chén tàng tàng, Tiệc thôi Diêu mới đưa sang trú pḥng. Anh em kề vế bày ḷng, Góp đem phong nguyệt vào trong phẩm đề. Khói um mấy đỉnh hương nghê, Chợt nghe tin gọi Diêu về thư trai. Đồng say, khách lạ, canh dài, Một trăng, một bóng, một người hoá ba. Ưa chân theo thú lân la, Ngậm trăng nửa nóc, phun hoa bốn hè. Tiêm cài, giá chất so le, Vẽ niêm dấu cổ, thơ đề lối chân. Cầm giao sẵn đóng dây huân, Nuôi tươi chậu chậu, cắm xuân cành cành. Gương theo bóng lộn màu thanh, Trong hiên đă vậy, ngoài doanh mới càng. Bức lan quanh quất mặt tường, Mầu sen hớn hở, bóng dương rầu rầu. Ng̣i thơm dợn nước làu làu, Rặng cây khuất khuất, lưng cầu khom khom. Thuỷ đ́nh ngả bóng om om, Dứt đường khúc kỉnh qua cḥm tàng xuân. Đào thơm điểm điểm ngần ngần, Sào ngư mường tượng cắm gần đâu đây. Nhảy cành oanh động tiếng say, Mảnh hoa đâu đă tin bay qua tường Đường hoa lành lạnh hơi sương, Dừng chân hầu rắp nhận đường về trai. Tiếng đâu gió lọt bên tai, Đêm thanh dường vẫn c̣n ai say cờ. Đè chừng rén bước thẩn thơ, ít nhiều hương cụm, nhặt thưa bóng cành. Mẫu đơn lộ mé bên đ́nh, Xạ đâu đ̣i trận lọt mành phôi pha. Vừa cơn mây lượn trăng loà, Mảnh t́nh gửi nét thu ba đưa vào. Cuộc tiên đôi ả má đào, Riêng làn xiêm trắng đem vào mắt xanh. Gió đông gờn gợn sóng t́nh, Dưới trăng lộng lẫy một cành mẫu đơn. Mặn mà ch́m cá rơi nhàn, Nguyệt ghen gương khép, hoa hờn thắm thay. Thiên nhiên sẵn đúc dầy dầy, Càng tươi tỉnh nét, càng say sưa t́nh. Bụi trần chẳng bận đỉnh đinh, Dưới tùng trong quít âu đành là đây. Gió đâu run rủi duyên này, Cả liều mật sắc vào ngay trước bàn. Rèm tương động, thét tiếng hoàn, Vẻ lan vừa rạng, gót sen vội rời. Nhác trông chiều, mỉn mỉn cười, Sóng dầm khoé hạnh, chưa dời nét trông. Môi đào hé mặt phù dung, Xiêm in bóng tuyết sen lồng bóng rêu. Người về khuất, kẻ trông theo, Xa mù lần khoá, vắng teo giọt lầu.
II
Giao Tiên, Thái Cơ bỏ cuộc cờ về pḥng. Lương Sinh ngẩn ngơ v́ sắc đẹp của hai nàng. Mợ chàng là Diêu phu nhân nói về lai lịch hai nàng - Lương Sinh ḷng càng tơ tưởng Giao Tiên hơn - Giao Tiên giữ vẻ nghiêm trang như không để ư ǵ.
Tới pḥng nàng quở con hầu: "Đi đâu mà để người đâu xông càn." Vân Hương tŕnh gửi bên màn: "Loè mây nào ngỡ khách man sấn vời". Thái Cơ nghe nói, đỡ lời: "Tiệc vui ban tối khi chơi ngoại đường, "Nghe rằng công tử họ Lương, "Sang hầu, dạy ngụ tây sương mái ngoài. "Mới rồi hẳn nghỉ chẳng sai, "Hôm tăm tạm ngộ biết ai đó mà!" Hay t́nh lẳng lặng nghe qua Dạy đ̣i Bích Nguyệt truyền ra trước lầu: "Băng chừng ấy chẳng ai đâu, "Bàn cờ c̣n đấy xem mau đem về." Vâng lời băng lối đ́nh khuya, Viện lan trông suốt dăy hoè lâm dâm. Bóng sân trăng hăy c̣n cầm, Nỉ non van lá, âm thầm trách hoa. Nhởn nhơ dáng nguyệt c̣n xa, Lét chừng Sinh đă dần dà đến ngay: "Tiên nào ban năy xuống đây? "Quyến hồn khôn, vía dại này đi đâu? "Nàng Hồng dù chẳng giúp nhau, "Mái tây chi để bóng lầu xế trăng?" Nghe lời Bích Nguyệt vùng vằng: "Ví đâu ví lạ lùng chăng cho đời! "Đào trên mây, hạnh trên trời, "Nghĩ chi cho nát dạ người như tương! "Cắt phiền phó hẳn con gươm, "Thôi đừng muộn đắp sầu đơm khó ḷng." Sinh rằng: "Động khoá nguồn phong, "Dám đâu hỏi bến thăm gịng xôn xao! "Nghĩ rằng khi trở gót vào, "Một cười như ư biết bao xa gần. "Riêng ai tính vẩn toan vần, "Người tiên khi bộn kiếp trần mà hay." Nguyệt rằng: "Mê mẩn sinh thay! "Cười chăng cười nỗi thày lay dại càn. "Tấc mây đâu bận gương Hàn. "Trăng hoa phải sự nên bàn mà chơi." Vùng vằng miệng nói, chân dời, Vườn khuya mặc đó, một người đứng trơ. Ngân tà trăng nhạt sao thưa, Dở dang lẽ ở, thẩn thơ lẽ về. Đ́nh trầm thoang thoảng gió khuya, Chập chờn cơn tỉnh cơn mê trước đ́nh. Bỗng dưng vướng lấy tơ t́nh! Này đồ vườn Lăng này tranh non Bồng. "Người sao ngọc đúc tuyết đông, "Vẻ sao giá chuốt gương trong hỡi người! "Chớ chê dạ khách tơi bời, "Tượng sành âu cũng rụng rời chân tay! "Xiêm huyền chưa dễ ai tày, "Huyền kia đă lịch, bạch này lại thanh. "Thợ trời dù hẳn vô t́nh, "Làm chi đem thói khuynh thành trêu ai?" T́nh dài dễ ngắn canh dài, Tiếng điêu điểm trót, hiên cài bóng đông. Thỉnh an vào trước nhà trong, Phu nhân thấy khác h́nh dong vỗ về. Rằng: "Đây quán hẹp chớ nề, "Để cưu dạ khách ḷng quê kẻo th́... "Mặt sau sẵn thú viên tŕ, "Liền song sang đó dù khi đỡ buồn. "Gọi là thủng thỉnh điều thôn "Hồ sơn cũng giúp, cầm tôn khi rời, " Được lời sinh vội uấn lời: "Dạo trăng bên lối lạc vời bước sang "Bầu trời riêng chiếm phong quang "Cảnh nhường quyến khách, khách nhường quên xa. "Ngại ngùng động tiếng đàn bà, "Thâm nghiêm chi để xông pha người ngoài." Dạy rằng: "Họ ấy chẳng ai, "Đến chơi ngày vía rồi mai cũng về." Được lời rón rén tỉ tê: "Những ai hơi hướng, những bề gần xa?" Mỉm cười rồi mới dậy qua: "Đêm xưa chơi đó, họ nhà đôi chi. "Một người vừa gọi là d́ "Thái cơ họ mă trăng kỳ tṛn khuyên "Ấ người rủ bức xiêm huyền, "Với em đây, rắp kết duyên Việt Hồ. "Một người vừa gọi là cô, "Con quan Dương tướng Tham đô tỉnh này. "Giao Tiên đồn khắp châu đây, "Tuổi chừng đôi tám xuân nay chưa nhiều. "Viện thơ khung dệt màn thêu, "Chữ đề thiếp tuyết cầm treo phả đồng. "Chiều thanh vẻ lịch càng nồng, "Thuyền quyên đáng mặt anh hùng nát gan" Lặng nghe riêng những bàng hoàng, Trước toà đứng sững, bên bàn ngồi quên. Rơ t́nh lại mở lời khuyên: "Quyển vàng c̣n đó là duyên má đào. "Cánh hồng hăy gắng bay cao, "Tự nhiên chỉ dắt tơ trao lọ là!" Tạ t́nh vừa xuống thềm hoa Diêu sinh vừa gặp rủ ra thư pḥng. Lưu liên khi lại huỳnh song, Gương nga đă gác non đông nửa vừng. Bếp t́nh riêng để bập bùng, Vườn thơm thoát lại đề chừng lần ra. Chiếc đ́nh gió lọt sương pha, Xạ phai trận rước, sen loà dấu in. Tấc gang gác khoá lầu then, Bồng sơn rằng cách muôn ngh́n chẳng sai! Chập chờn bóng nguyệt trêu ai! Hoa đâu rụng, lá đâu rơi trước rèm? Kêu sương tiếng nhạn lay thềm, Mảnh thư đưa đến cung thiềm được chăng? "Phụng cầu" dù lựa nên cung, Ngón cầm biết gẩy được ḷng hay chăng? Xe duyên hẳn phải xích thằng, Th́ xin xem sổ dưới trăng kẻo c̣n. Lại song, sầu bể sầu non, Nào hay là khách Đào nguyên đă về. Ḿnh gieo vào chốn pḥng the, Lũ hoàn tấp nập mở th́a đẩy song. Trướng b́nh kẻ cuốn người phong, Kẻ bao hương giá, người xông hương màn. Người đài nước kẻ ḷ than, Kẻ lồng đệm thuư, người dàn chiếu hoa. Yên xong ai nấy tŕnh qua: "Trải xem cảnh trí Diêu gia nhường nào?" Dạy rằng: "Đ́nh tạ hồ ao, "Giặc, B́nh hai vẻ thanh tao một lần. " Chơi vơi nguyệt cũng đua đàn: "Cảnh thanh đă vậy, người càn mới dơ! "Lấy cờ hôm nọ vâng ra, "Vẩn vơ c̣n thấy nghỉ qua bên lầu. "Lưng trời nói những đâu đâu, "Những tơ nào thắm, những cầu nào xanh "Những lăm chắp cánh liền cành, "Đă mềm tóc uấn, lại quanh tơ ṿ. "Cậy quanh măi măi buồn no, "Khéo dơ thay những chuyện tṛ khúc nôi. "Luống c̣n mỏi mệt đ̣i thôi, "Khéo đâu nước chảy hoa trôi hững hờ" Lặng tai nghe những đong đưa Nhủ rằng: "Người thế săm sưa đă đầy. "Tự ta đóng nguyệt cài mây "Buồng thơm chớ lọt mảy may gió tà. "Buông rèm ngăn cách bóng hoa "Tường đông bướm lại ong qua mặc ḷng." Mấy lời để tạc năm trong, Hương khuê nào biết văn pḥng khát khao.
III
Lương Sinh tương tư Giao Tiên, làm pḥng học trên mảnh vườn hoang để được gần nàng hoạ thơ vinh liễu của nàng và viết vào một mảnh hoa tiên.
Từ nghe khách lại cung sao, Bụi hồng dứt nẻo chiêm bao đi về. Thẩn thơ mây sớm đèn khuya, Trà gây giọng khát, hương khê mùi sầu. Ḍ la Dương tướng dinh đâu, Tụ hiền phường ấy cửa hầu thâm nghiêm. Lầu canh chiêng lặng, điêu ch́m, Tịt mù tăm cá bóng chim mấy trùng. Liền tường bỗng thấy một thung, Rêu sân lấm tấm, then song lỏng cài. Sai đồng đến hỏi vườn ai, Mới hay viễn khách nhà ngoài để không. Nhởn nhơ hoa nở khói lồng, Non Vu đành có mỏ thông tự rày. Dương đài đành sẵn mưa mây, Mà xem chúa Sở vui vầy giấc tiên. Số thu ngân lạng kể ngh́n, Dốc trang chuốc lấy danh viên cho gần. Sửa làm một chốn pḥng văn, Viện hoa bắc mở, đ́nh xuân nam bày. Thái hà lấp lánh đông tây, Sớm đ́nh hương, tối đ́nh mây sẵn sàng. Hàng khúc hạm, dăy hồi lan, Cài hiên toả lá, rợp đường tản cây. Một tay nh́n đặt ngắm xoay, Nơi chồng cặp sách, nơi bày cuốn thơ. Nơi cầm nơi rượu nơi cờ Sẵn đ́nh tả nhớ khuây chờ đủ nơi. Đào mềm lần đổi dương tươi, Cưu hoàn chưa vẹn oanh dời đă sang. Dập d́u mới rủ Diêu lang, Cậy bề cậu cháu định đường thông lâu. Rước mừng tự lễ chủ tân, Đầu đuôi Sinh đă phân vân rén chiềng. "Chút trong buổi mới láng giềng, "Gần soi may được nhờ riêng bóng thừa." Dương công rằng: "Sự t́nh cờ, "Cùng trong thanh khí những ngờ là ai: "Nguyên xưa chú với tôn đài, "Một rèm một án dùi mài mấy thu. "Từ khoa Tân măo phân đồ, "Người mừng gặp bước, người lo trở nghề. "Cửa Ngô cung kiếm giữ lề, "Trạng đầu may cũng cắm về cửa viên. "Bể quan khơi một cánh thuyền, "Thổi đưa ra cũng sức trên trao dùng. "Được rày công tử biết cùng, "Đă trong thế nghị lại trong lân t́nh." Bôi bàn rộn rịp trú dinh, Tiệc vầy rước tận sau đ́nh vọng ba. Dạo theo quanh quất mấy toà Rủ ḍng tơ liễu thướt tha phất đầu. Ngửng lên vách phấn thơ đâu? Keng vàng chữ chữ rắc châu hàng hàng Tiên hoa dấu thoảng c̣n nhang, Vịnh bài từ liễu rơ ràng bốn câu. Nh́n xem nhận suốt gót đầu, Ông vừa liếc lại đến sau rỉ lời: "Trẻ nhà vơ vẽ đề chơi, "Vụng về chả bơ dậy cười làng thơ, "Giai chương ước được mảnh tờ, "Hoa tươi thêm vẻ là nhờ bút tươi. " Dối quanh Sinh hăy chọn lời, Thị tỳ ông đă giục đ̣i truyền qua: "Nẻo quanh viện sách c̣n xa, "Buồng riêng sẵn giấy lấy vài chương đây." Trên đ́nh nghiên bút đủ bày, Hầu đề sinh lại dừng tay nghĩ thầm: "Nổi nênh chút nỗi t́nh thâm, "Lá ngô man mác, doành nhâm dập dềnh. "Bạch, Tô sẵn mối duyên lành, "Mượn câu cảnh, ngụ câu t́nh hoạ may." Ngón dao gió táp mưa bay, Tựa thơ vịnh liễu lại bày một thiên. Đệ tŕnh ông những ban khen: "Giá này Hoàng Hạc, Thanh Liên cũng nhường. "Phong t́nh hết tấc yêu đương, "Lại truyền đem dán ngang tường một bên. " C̣n thừa hai mảnh hoa tiên Chắt chiu Sinh đă giấu liền biết đâu. Hầu vui chén hăy kèo mau, Tạ từ thôi mới giă nhau về nhà. Đầy thềm vằng vặc gương nga, Bóng cành vẽ vách, mùi hoa đan rèm. Cầu lam từ tỏ lối t́m, Nhẫn nay chừng đă đâu thèm nửa sương. Rằng: "Chừng một đoạn sông Tương, "Người xa luống những mơ màng ḷng xa. "Bấy lâu đeo đẳng v́ hoa, "Nào hiên lăm thuư ắt là đâu đây. "Thơ kia có thấu mà hay, "Lại trăng kia với khách này tỏ nhau. "Tiên huê c̣n đó chớ đâu, "Phấn b́nh nhường thấu, hương lầu nhường bay. "Mở phong chẳng nỡ rời tay, "Người xa gần chút báu này cũng duyên. "Người tiên tên đă đáng Tiên, "Gặp tiên bỗng khuất vân thiên mấy trùng." Trước hiên nương bóng tà song, Cảo thơ biếng giở, túi đồng để suông Giấc hồ nửa gối mơ màng, Chiều đâu đă lọt tiếng chuông mái tường.
IV
Giao Tiên xem thơ hoạ biết rơ t́nh ư Lương Sinh. Dương Công thuận cho Lương Sinh mở một lối qua lại hai nhà và bàn với phu nhân chọn Lương Sinh làm rể. Lương Sinh cậy nhờ Vân Hương giúp đỡ tác thành t́nh yêu giữa chàng và Giao Tiên.
Trời mai gợn trắng, tuôn vàng, Gió đâu sớm đă quấn nhang trước đ́nh. Tiên thơ trên vách rành rành, Nh́n chơi nàng đă ghi t́nh bốn câu. Vân Hương tŕnh hỏi thơ đâu? Dạy rằng: "Buổi trước con hầu nói qua. "Khách đâu bên giậu chơi nhà, "Mệnh đề truyền lấy tiên hoa vội vàng. "Này xem ḍng khoản ghi tường, "Ngỡ là ai, lại là chàng Lương Sinh. "Trong thơ buộc bện lời t́nh, Mượn cây quyến quả, mượn cành rủ huê. "Tưởng đâu ngày một đê mê "Biết bao mưu chước đi về đây chi?" Sổng mồm chiều Nguyệt mới kỳ, Bước lên tŕnh: "Ngẫm duyên ǵ chẳng sai. "Song song một vách đôi bài, "Giai nhân tài tử sánh vai khéo là." Quở rằng: "Ai nhủ ngươi mà? "Đặt bày phong nguyệt, dèm pha cương thường. "Mây quang leo lẻo ḷng gương, "Dễ soi đỉnh Giáp doành Tương sau này. "Người đà hoa nguyệt chi đây, "Ngán thay cho khách những say sưa t́nh!" Rước Diêu lại đến thư pḥng, Lễ thường hồi bái mừng ông sang nhà. Khiến xui thực đă ưa là, Vườn vừa dọn chỉnh, khách đà sang chơi. Đ́nh Hương d́u đặt chén mời, Những say v́ nghĩa, những vui v́ t́nh. Chề chà ông mới hỏi Sinh: "Bấy lâu tên đă lọt b́nh đâu chưa?" Dứt lời khúm núm tŕnh thưa: "Nợ thường chưa trả duyên tơ c̣n dành." Khéo thay lời nói hữu t́nh, Sàng đông rày mới là đành có nơi. Rằng: "Ta buổi trẻ theo đ̣i, "Mênh mông bể thánh nào vơi phần nào. "Sông Thù luống những khát khao, "Rắp đem hàn mặc buộc vào biền mâu. "May thay giải cấu duyên đâu! "Mượn tay vườn "Hăn" mở lầu rừng "Nho" "Đi về giảng sớm bàn trưa, "Quyển vàng hoạ được giải cho ít nhiều." Thưa rằng: "Chút phận bọt bèo, "Hậu sinh đă dám chơi trèo sao nên! "Gẫm ḿnh vơ vẽ bút nghiên, "Biết đâu kinh thánh truyện hiền là đâu? "Vả nơi rốn bể cửa hầu, "Ra vào v́ chút thẳm sâu ngại ngùng. " Thuận lời vui chén thung dung, Rằng: "Trong thế nghị là trong một nhà. "Đă gần chi có điều xa, "Nhà ta coi vậy, ḷng ta lệ ǵ? "Tiện đây giáp vách liền vi, "Cửa lầu mở khép dầu khi đi về. "Rồi ra đôi khoá đôi bề, Đành ngăn khép đó, nọ nề nập chi." Vội mừng sợ lại sinh nghi, Mặt nam sẵn thợ tức th́ mở ngay. Thiên thai đành tỏ lối này, Tiện đường Dương tướng dở say lại nhà. Trướng loan tṛ chuyện đàm hoà: "Đă gương dù ngựa lại nhà trâm anh "Rồi đây gửi mối trao manh, "Tuổi già được rể tài t́nh cũng hay." Duyên kia tơ đă trao tay, Mà người khuê khổn những say vị ǵ. Sớm nhồi c̣n đẵm hơi chi, Thăm hoa đă gọi thương tỳ vội sai. Lá đầm lướt mướt sương mai, Líu lo trên liễu một vài tiếng chim. Dạo quanh lũng hỏi thung t́m, Cửa đâu trổ thấy thâm nghiêm một toà. Lại xem thuận lối dần dà, Giàn vi giá thược lần qua cẩm tường. Lét chừng khói ngất bóng dương, Nẻo xa thấy một người nhường quen quen. Sinh vừa dạo gót trước hiên, Vừa trông ngang lại, vừa nh́n rơ nhau. Đài trang c̣n những đâu đâu, Hăy xem phong bác con hầu thử xem. Xa xa Hương vội lánh hiềm, Sinh đà dạo trước êm êm sẽ bày: "Cùng nhau chi nữa nhau đây, "Dừng chân gạn một lời này chút nao. "Bên cờ từ nhác vẻ sao "Trước trăm năm ngẫm duyên nào hay không? "Bấy lâu đắp nhớ đổi mong, "Trót ḷng đeo đẳng, trót công t́m ṭi. "Nghĩ cho nhỏ mọn thiệt tḥi, "Đài gương may hoạ rơ soi dấu bèo. "Vườn thơm mành rủ tranh treo, "Hay đâu tường có bướm liều v́ hoa. "Bóng kiều mong gửi thân la "Biết đem ŕu búa để mà cậy ai?" Thưa rằng: "Lời nói như chơi, "Biết đâu đáy bể đầy vơi mà lường. "Song le ai dám đột đường, "Tiếc thay cho cái dă tràng luống công." Gió đâu rụng tía rơi hồng, Ngập ngừng ḷng chạnh riêng ḷng đôi khi Xiết bao mấy nỗi nằn ń, Thảm oanh khúc rối, sầu chia giọt tràn Lành ḷng thấy khách châu chan, Xót chiều Hương lại thử bàn ướm chơi: "Hiếm ǵ ng̣i băng doành khơi, "Lá hồng bỗng đến chi nơi nổi ch́m!" Sinh rằng: "Khiến cải xui kim, "Là trong tiếng ứng hơi t́m biết đâu "Ước ao nguyền nặng thề sâu, "Hoa đầy ổ liễu đầy câu sá nài. "Cầu sương dặm tuyết chờ ai, "Dịch xuân đành tỏ, tin mai những mừng. "Hay đâu nước nhạt nhưng nhưng, "Giấc hoa nỡ để chập chùng dở say. "Dù chăng đoái chút nỗi này, "Bên đào đành cũng như ngày chờ ai" Nghe lời Hương cũng êm tai, Sợ nhà nể khách một hai ngần ngừ: "Phép trong đâu chẳng e chừa, "Nể người vâng sẽ thử ḍ để xem. "Hoạ khi gió cuốn mây đem, "Tấm thành cho thấu đá mềm dễ đâu. "Ví mà cá lạnh đông câu, "Phận ai là vậy thôi dầu vậy thôi" Chợt nghe sầu chợt dở vui: "Ơn này biết trả đến đời nào xong." Lặng nghe Hương cũng sượng sùng, Vội qua lối cũ thẳng dong về lầu. Vắng tanh mới đệ hoa hầu, Quở rằng: "Sao bỗng đi đâu chậm về?" Tiện lời rón rén tỉ tê, Dở bề soát sỉnh, dở bề mách mao: "Trót v́ lạc lối vườn nào, "Sương gieo để chịu biết bao tội t́nh. "Người sao khéo khéo là xinh, "Nói sao dơ dáng dạng h́nh mới hay! "Đong đưa năo nuột chiều thay! "Giấy kia dễ chép trượng này khôn đo. "Lẽ hằng gượng nhắn nhe cho, "Càng xui châu ră, tơ ṿ càng thương. "Rẽ xem núi ngọc non vàng, "Tinh thành một tấm, sắt gang trăm rèn. "Ngày xưa nhớ cũ dưới đèn, "Đẫy đà nhắc giá thanh niên hiếm tày "Bấy lâu tưởng vơ trông gầy, "Mười phần xuân độ c̣n nay nửa phần. "Ấp cây một mực trần trần, "Nặng t́nh đành nhẹ đến thân có ngày." Nghe thôi lẳng lặng canh chầy, Sẽ khoan khoan mới giăi bầy rỉ trao: "Mảnh tiên từng thấy thơ nào, "Ruộng t́nh dễ thấm nên hao bể ḷng. "Tiếc cho cửa tướng nhà ḍng, "Phong tao tài điệu rất cùng ai so. "Nẻo lầu mượn lối trao cho, "Đă trong gương nguyệt lo mờ bóng mây. "Là điều thuận miệng vắng đây, "Mạch rừng bưng bít cho hay mới là. " Chợt nghe truyền gọi tiểu thư, Lánh sau Hương đă thừa cơ bảo chàng. B́nh mai đă lọt tin sương Rèm tương khách hăy mơ màng bàn mê: "Thói quyền hổng hểnh, lả lê, "Miệng hầu vắt véo đi về không tin. "Vẽ ḷng há chẳng nên thiên, "Lại e giấu giếm mà phiền tiếng tăm. " Những là lo vẩn nghỉ vần, Thôi chờ bóng nguyệt th́ nhầm tin hoa. Ngàn non ngậm kín bóng tà, Lá cây xào xạc, chiếc nha điểm sầu. Giải là thấp thoáng bên lầu, Phải Hương có chắc nh́n lâu rơ chừng. Hỏi chào lơi lả tưng bừng: "Động xuân ắt có tin mừng đêm nay." Hương rằng: "Dại dễ nhường nay, "Sự trăm năm phải một ngày nên ru! "Hăy coi vào số phong lưu, "Th́ nhân duyên biết là đâu chẳng trời! "ừ là trót đă chịu lời, "Thử xem con tạo chiều người hay không? "Trăng kia dẫu có soi ḷng, "Đă đâu dối bướm, giă ong nhường này. "Vụng hèn xin chước từ đây, "Tim đâu chốn khác giử mây cho đành." Thấy lời như gẫy mối t́nh, Sáng mầu tô tỉnh dịu vành van lơn: "Chi điều liễu tủi hoa hờn, "Một hai đă cậy muôn vàn chẳng quên." Người lại các, kẻ về hiên, T́nh chung mấy đoạn, sầu riêng mấy phần.
V
Giao Tiên cùng hai nữ t́ xem trăng ngắm cảnh, Vân Hương mượn chuyện gợi tới Lương Sinh. Lần đầu tiên Lương Sinh ngỏ t́nh với Giao Tiên. Về nhà, nàng nghĩ tới nỗi tương tư của Lương Sinh; Vân Hương lại lựa ư vun vào. Lương Sinh lại t́m gặp Giao Tiên; hai người cùng nhau ghi lời nguyện ước vào hai mảnh hoa tiên.
Lầu trang vàng chợt rắc sân, Đầu thu vừa gặp giữa tuần trăng thanh. Rước trăng giục giạo quấn mành, Tớ thầy thơ thẩn tựa quanh triệu mồi Gọi Vân Hương sẽ rỉ lời: "Bốn mùa cảnh, bốn mùa trời xinh thay! "Thu đâu chừng nửa tháng này, "Là trăng là nước là mây thực là... "Tiếc thay lục ố vàng pha, "Gốc dương trơ một cột già khói tan." Chực bên nguyệt cũng thở than. "Giục người phong cảnh năm tàn lại năm. "Nhớ ngày nào liễu đă đâm, "Le te bên vũng độ tầm ngang vai. "Chợt đâu bóng cả cành dài, "Đă sương đă khói đă vài năm nay. "Xuân sang lục mới khoe mày, "Thu về vàng đă ố tay lạ ǵ. "Tưởng người lấy liễu mà suy, "Người đi xuân cỗi liễu khi thu cằn. "Liễu kia thu lại c̣n xuân, "Người kia đă dễ mấy lần xuân chăng!" Đỡ lời, Hương lại thưa rằng: "Gió mây khôn xiết nói năng sự đời. "Biết trăng hăy nói trăng chơi, "Vẻ trăng soi khắp cơi người mấy thung. "Người thời trướng trập uyên trùng, "Người thời cầm dạo loan chung chưa từng. "Người thời tựa bóng xem vừng, "Người e áo mảnh, người ngừng quê khơi. "Người đương giấc bướm Dương dài, "Giấc tàn nhường thấy biên cài ngẩn ngơ. "Cũng sầu song cũng vừa vừa, "Riêng người gối chiếc tương tư là sầu. "Thanh cao soi dễ thấu đâu, "Nên soi đâu cũng một mầu thanh cao. "Làm người nên nghĩ với nao, "Một năm một tuổi nỡ nào luống qua. "Dù vui dù tẻ cũng là, "Bóng đưa trăng mọc, trăng tà đợi ai!" Đàn đâu réo rắt bên tai, Lửa đâu chất chứa nhường khơi trận hằng. Sầu đau dở dói biếng rằng Nhủ hoàn khép cửa đẩy trăng trả trời. Thủng tha loan lánh về dài, Mặt nhồi lau sạch, mối cài rũ tung. Buông màn nhẹ bước vào trong, Gối tiên trằn trọc luống dong canh dài. Bàn riêng những sự mới rồi. "Mấy lời Hương, Nguyệt thực lời nói ngay. Lân la mười sáu thu nay, "Tơ kia quấn, bóng kia xoay mấy mà? "Xót thay những kẻ v́ ta, "Liễu gầy trăng lạnh sa đà bấy lâu. "Giá nào, nào dễ mấy đâu, "Duyên nào, nào biết về sau nhường nào?" Dập sầu nhịn suốt tàn sao, Tiếng gà đă gọi lầu cao dậy nằm. Trang thôi nhè nhẹ nưng cằm, Bóng doành lặng ngắm, chiều đăm đăm chiều. Hương đà lén trước pḥng thêu. T́nh hôm nay hẳn v́ điều hôm qua. Gửi rằng: "Vườn mới thêm hoa, "Êm cơn phải buổi hay là dạo chơi." Thực ḷng nàng cũng tin lời, Một Hương theo gót vội dời sân ngô Cḥm cḥm sương điểm khói tô, Đầu cây rắc phấn, mặt hồ lau gương. Dần dà lén bước lần sang Cửa son bỗng nhác thấy chàng đến sau. Tiếng vàng vội gọi con hầu, Gót sen nhè nhẹ dạo mau về nhà. Cố t́nh ép liễu nài hoa, Lối về Sinh đă rẽ qua theo đoàn. Nước thu lóng lánh một làn, Môi đào e ấp, vẻ lan dạn dầy. Định t́nh Sinh mới giăi bầy: "Duyên chi may lại phen này gặp nhau. "Tấm riêng đặng đột bấy lâu, "Tiện lân phỏng thấu bên lầu chút chăng? "Ngày xanh đă dễ đâu rằng, "Luống thay cử gió tuần trăng hỡi người." Ngại ngùng e tiếng lệ hơi, Gọi Hương mau bước liệu lời cho nao. Rằng: "Nay sửa mũ dưới đào, "Vả trong lễ cấm phép nào chẳng kiêng." Ngập ngừng sinh mới thưa chiềng: "Lẽ chung đành vậy t́nh riêng sao mà? "Đeo đai trót một tiếng đà, "Đài linh hổ có trăng già chứng lâm. "Thề phai nguyền nhạt khôn cầm, "Cũng liều đầu bạc dám lầm tuổi xanh. " Nặng lời dở nhẹ làm thinh, Rằng: "Trong cửa gửi pḥng canh biết ǵ. "Dầu cho nền lễ sân thi, "Cùng nhau đôi lứa cũng tuỳ nơi xe. "Rẽ đường hăy lánh cho về, "Lẽ thường hẳn chẳng e nề chút ru?" Nể lời có lẽ cầm lâu, Lánh sang Sinh lại theo sau gạn nài: "Lời vàng ư ngọc dám sai, "Lửa gần lại bảo cho bài nước xa. "Tin kinh diệu vợi tin nhà, "Thưa chừng những sợ hoặc là sao chăng? "Chút chi gắn bó gọi rằng, "Cho đành mối gió tin giăng sau này." Tai nghe vội dạo gót giầy, Mắt đưa ai luống trông ngay tận lầu. Về song ṿ vơ mày châu, Một phen gặp gỡ thêm sầu một phen. Với hoa những ngại ngùng duyên, Thôi hờn nụ thắm thời ghen nhuỵ vàng. Sóng t́nh sao khéo lênh lang, Trúc mai sao khéo mơ màng chăng ai? Ngại ngần khi lại trang đài, Tấm riêng, riêng để chất cài một bên: "Thảo nào yến mối oanh tin, "Thấy t́nh thực cũng đă nên là t́nh. "Nhửng nhưng nước vốn xuôi doành, "Hoa sao hoa khéo gập ghềnh chao xuân. "Lời đâu quyến luyến thanh tân, "Rủ rê gió Sở mây Tần bởi ai. "Nói chi phong vị lâu đài, "Vả trong khách luống lữ hoài biết sao. "Thà cho xong một bề nào, "Chẳng thà cách trở lân giao nhường này". Non xuân trễ chút mái mây, Phượng xo phiếm lựa, loan gầy bóng treo, Ngẫm nên Hương đă biết chiều, Tŕnh: "Sao như thể có điều chi đây?" Dạy rằng: "Hiu hắt hơi may, "Chiều thu nhường cũng nên say chiều người". Mượn thu Hương lại uấn lời, Tả nơi thu cảnh bàn nơi thu t́nh. Đá đưa như gỡ tầm oanh, Gạn lời nàng mới đinh ninh dạy cùng: "Đă là thác dạ gửi ḷng, "Liệu xem nọ phải gạn gùng làm chi. "Người hay gỗ đá chi chi, "Đă đành t́nh ấy c̣n suy nỗi này. "Thói đời giọt nước làn mây, "Đấu nào ao được vơi đầy mà tin. "Lại khi đôi tuổi kén duyên, "Biết là đă hẳn như nguyền cho chưa... "Bấy giờ chẳng bơ bây giờ, "Luống dây điều nghĩ mà dơ tṛ cười" Hương rằng: "Thực cũng như lời, "Thấy chàng ẩn trạng khác người thường nhân. "Nền thi lễ, nếp đai cân, "Giá nào dẫu nhắc đồng cân cũng già. "Nghĩ người lại ngắm vào ta, "Nhân sinh đệ nhất thật là xứng đôi. "Ngọc lành được giá th́ thôi, "Làm chi đợi đến những lời ong ve. "Dù khi bạc mẫu trầm tre, "Châu nên đấu, gấm nên xe cũng liều. "Từ xưa tài sắc c̣n nhiều, "Để gương ngẫm lại bao nhiêu đấy mà: "ải vân oán điệu tỳ bà, "Dấu giầy non mă sương pha nên đồ. "Buồm mây khơi toả năm hồ, "Lăm tăm bờ cỏ sông Ô khắp đường. "Tưởng nơi cung lạnh ng̣i ngang, "Phú Tương Như dễ mấy vàng chuốc nên. "Sao bằng đôi lứa phỉ nguyền "Chữ t́nh thêm vẹn chữ duyên thêm nồng. "Nghĩ ḷng dù chẳng quyết ḷng, "Cắm sào đợi nước chờ trong được nào." Dở lời chưa dạy rằng sao, Tiểu hoàn đâu đă pha vào việc ngang. Chắc tin Hương những trễ tràng, Ngóng tin ai, những mơ màng chờ thăm. Tiết thu vừa giữa đêm rằm, Viện thơ họp thưởng, sân cầm đua chơi. Trước lơn riêng lặng một người, Tờ duyên lần mở, chén mời để dưng. Hoa lay trúc động mơ chừng, Nhác trông cửa tía, vội ngừng gác son. Tiêu đâu rủ phượng véo von, Một xoang như gọi nước non mấy niềm Phất phơ tơ liễu buông rèm, Nửa sân lưu lệ bóng thiềm xế ngang. Nói cười sang sảng gieo vàng, Thảnh thơi với Nguyệt với Hương trước đ́nh. Dạo ra đến trước tự t́nh: "Gọi là được thoả b́nh sinh ít nhiều. "May đây xin một hai điều, "Đêm lành khéo lẽ sương gieo hẹn lành. Tỏ chơi Nguyệt hăy đành hanh: "Rằng đây chẳng phải là gành mă đương. "Liệu xin bảo trọng phải đường, "Nặng lời trẻ mỏ bằng nhường chẳng thông". Nấu nung đâu sẵn ḷ ḷng, Chợt nghe thoạt đă đôi gịng nhường pha. Nỗi niềm thỏ thẻ gần xa, Một chiều càng một thiết tha một chiều. "Nỡ v́ một nỗi bấy nhiêu, "Ngấn bào giọt ngọc ít nhiều thử coi. "Thương ưa phải sự ép đ̣i, "Lượng xuân đành quyết hẹp ḥi chốc ru! "Thẳm cao dám trách trăng thu, "Trách trăng trách lẫn đường tu vụng về". Mấy lời năn nỉ tỉ tê, Xót v́ Hương cũng ủ ê khôn hàn. Ngập ngừng ra trước khuyên van, Rằng: "Trong t́nh ư thế gian hiếm tày "Vàng bền ví quyết chẳng lay, "Không gươm mà cũng đang tay nỡ người. "Khuôn duyên trộm nghĩ linh đời "Rẩy run báu nước hương trời sánh nhau. "Chung t́nh trước một ai đâu, "Càng dan díu lắm càng âu yếm nhiều. "Chén tương rủ khách tam kiều, "Bữa huân nơi rước, cung tiêu chốn mời. "Ấy trên tiên, nọ dưới người, "Pho t́nh biết mấy mươi nơi c̣n truyền. "Trong duyên gặp gỡ là duyên, "Trọn t́nh vẹn vẻ đôi bên mới t́nh. "Trọng quyền mà chẳng dời kinh, "Dám xin rộng chuẩn mảnh t́nh tôi con. "Hội này người họp trăng tṛn, "Niềm son giải một chén son cùng thề. "Một là giai tiết pḥng khuê "Hai là mượn kẻ liệu bề mối manh. "Đào non sớm nghĩ thơ lành, "Vui vầy một hội nức danh muôn đời." Được lời Sinh lại thêm tươi, Đỡ lời Nguyệt cũng kíp lời gửi qua. Nàng nghe ngần ngại nét hoa, Đăm đăm lặng ngắm bóng nga biếng rằng. Nguyệt, Hương biết ư dùng dằng, Tiệc bày ghế sắp dăng dăng trước đ́nh. Trên yên bút giá hương b́nh, Tiên hoa ngày trước để dành hai chương. Tiên thề tay thảo một chương, Trọn lời chép núi đầy hàng tạc sông Chứng trên vằng vặc vừng trong, Lại ghi Hương, Nguyệt trên ḍng cuối chương. Triện thành nghi ngút tuôn nhang, Mấy lời khấn nguyện mặc chàng trước sau. Ép nài nể ư đôi hầu, Vén xiêm ngồi xuống gật đầu vài phen. Văn thề trao chịu hai tiên, Ḱa ḷng vàng đá nọ nguyền tóc tơ. ỷ hoa song sóng người thơ, Bóng lồng chung vẻ, hương đưa lẫn mùi. Cờ ḷng nghe cũng láng lai, Trong khi gắn bó ra chồi lần khân. Nàng rằng: "Bồ liễu chút thân, "Móc đường những lệ chúa xuân phải phiền. "Trăm năm nhẹ một tấm nguyền, "Vừng soi đă hổ với trên đỉnh đầu. "Thề ḷng đợi bến Hà châu, "Đợi nhau trên bộc trong dâu ru mà! "Dám xin tính rộng toan xa, "Bảng vàng treo đă, đuốc hoa vội ǵ." Một chiều thêm một nể v́, "Lọ mây ngồi với mưa đi mới t́nh". Chuyện tṛ thêm gắn sắt đanh, Dùi sương chợt mảnh trên thành điểm năm. Giục ai giọt lệ khôn cầm, Rốn thêm căn vặn, lưu tâm mấy lời. Sầu đâu cũ mới xui người, Bên băng gác tía, bên dời song thưa.
VI
Lương tể tướng và Lưu lại bộ về hưu trí, cùng đi một thuyền đính ước hôn nhân cho Lương Sinh với Ngọc Khanh - Lương Sinh được tin gọi về quê - Khi từ giă, Dương công hứa gả Giao Tiên, Lương Sinh, Giao Tiên dặn ḍ gắn bó - Khi tới nhà, ông bà Lương tể tướng khuyên con gắng học và sẽ cưới Ngọc Khanh làm vợ - Lương Sinh oán trách duyên số đa đoan trắc trở.
Những đành cải bén kim ưa, Máy thiêng đâu đă nhiệm lừa biết đâu. Lương gia vào các bấy lâu, Sáng soi gương đức rộng lâu nền b́nh. Vạc mai chán nếm tràng danh, Rau thuần chạnh nhớ mùi canh ngọt ngào. Làm chi một giấc lá hươu, Ràng nhau đầu gạc ốc bươu khó ḷng. Dẫn nhàn gửi dưới bệ rồng, Đền xuân yến mở cửa đông tiệc bày. Vẻ vang rờ rỡ gấm ngày, Ai ai chả muốn bạn bày với tiên. Có Lưu Lại Bộ bạn hiền, Cùng người bản huyện cùng xin viện lề. Ḍng theo một cữ thuyền về, Sớm đưa bến sỹ, hôm về sông dâu. Phôi pha trăng mạn gió lèo, Rộng ngâm vân thuỷ bơi chèo yên ba. Khi vui thóc mách chuyện nhà, Họ Lưu một gái tên là Ngọc Khanh. Tuần mười lẻ bảy xuân xanh, Người trang trọng nết đoan trinh vẹn mười. Rơ tin Lương mượn chén mời: "Đường quan anh cũng nhác đời như em. "Ṿng trần hẳn đă không thèm, "Chút nguyền du nhạc c̣n hiềm chửa nguôi. "Trộm toan kén lứa chọn đôi, "Tấn Tần có lẽ với người phồn hoa. "Thôi th́ ta lại biết ta, "Chỉ e rêu cỏ biết là nên chăng?" Cạn lời Lưu mới thưa rằng: "Từng vào chi thất xem bằng Long môn. "Một lời đă với nước non, "Vâng xe mối chỉ cho tṛn duyên tơ. "Quản bao tuyết đợi sương chờ, "Xin đem dây sắn may nhờ bóng thung." Khiển t́nh mấy chén thung dung, Việc hai nhà để hai ḷng định nên. Dập d́u buồm nghĩa gió duyên, Ḷng tên thuyền cũng như tên chiều ḷng. Non xuân mới rơ làn trông, Cờ bay ngọn gấm, xe lồng thức mây. Giang đ́nh đôi ngả chia tay, Lương đài gióng ngựa ruổi ngay quê nhà. Dập d́u cầm sắt xướng hoà, Phu nhân đă giục tin ra rước chàng. Tướng công dẫn sự dọc đường, Gặp Lưu cao nghĩa được nàng tốt đôi. Nhà huyên thêm nỗi ḷng vui Người băng đưa thiếp đă sai đệ tŕnh Dự trao một lễ cho đành, Lệ thường chẳng nỡ chờ Sinh trễ ngày. Sinh vừa vâng thấy tin bay, Tạ từ cậu thị sắp bày qui trang. Lại sang bái tạ đài Dương, Tiễn đưa ông mới tỏ tường ḷng riêng: "Nỗi ḷng luống những cần quyền "Chút c̣n e lệ cho nên ngại ngùng. "Lời quê hăy gửi tôn ông, "Bấy lâu trộm đă ơn ḷng nhầm yêu. "Ngây thơ một chút yêu đào, "Khuôn vàng cho lĩnh ít nhiều là may." Nghe lời như cởi niềm tây, Tạ từ thôi lại dạo ngay sảnh đ́nh. Gặp Hương mới kể sự t́nh: "Xin nhờ d́ gió đệ tŕnh trướng loan. "Một mai vội gióng Dương quan, "Diện từ xin giải niềm đan mấy lời." Chợt nghe chín khúc tơi bời, Thềm lan lặng đứng vội dời gót lan. "Duyên ưa mai liễu một đoàn "Nay ai đă vội giở màn Đ́nh cao ". Sinh rằng: "Chút nghĩa tương giao, "Chưa cùng sum họp nỡ nào chia phôi. "Dắt tơ nay mới vâng lời, "Đành hay người định th́ trời phải theo. "Sớm khuya gác gấm buồng thêu, "Ngọc vàng ḿnh phải nâng niu lấy ḿnh. "Dập d́u lá thắm chim xanh, "Quả mai chi để trên mành bảy ba. "T́nh xa bao quản người xa, "Tương tri có thế mới là tương tri." Rằng: "Nay nam bắc phân kỳ "Đă đành trời nọ trăng kia mới ḷng. "Gió mây hăy gắng chí hồng, Trông mong cho bơ tấm ḷng bấy nay." Mặt nh́n chẳng nỡ rời tay, Non xa liễu đă tơ xoay bóng vàng. Gửi t́nh nửa ngọn cành dương, Hồn quê thơ thẩn như đường theo ai. Tuyệt mù cây khuất bóng người, Ngại ngần năm bước ra mười về hiên. Thanh gươm cặp sách xuống thuyền, Lưng khoang chất thảm đầy then chứa sầu. Song bồng mưa vẩy gió mau, Trận nhàn chép nhớ, ngọn lau gẩy buồn. Ḍng xuôi một giải nhường tuôn, Đầu mui đă thấy hương thôn gần gần. Vào hầu lạy trước đài xuân, Hương đưa chén chuốc, gấm nhuần tiệc cao. "Bấy lâu con học thế nào? "Ngọc kinh nghe đă xôn xao mở trường. "Nệ ǵ định tỉnh lễ thường, "Làm cho thân hiển danh dương mới là." Phu nhân lại dạy chuyện nhà: "Đại khoa nhân thể tiểu khoa cũng vừa." Nỗi Lưu nói kể sau xưa, Tay trao cho nhận mấy tờ thiếp canh. Nỗi ḿnh lại ngán cho ḿnh, Trời sao sấm dậy đất b́nh sầu xây. Ḷng thơ như dại như ngây, Gửi qua thoắt đă trở giày về song. "Thôi thôi ḷng đă phụ ḷng! "Trăm năm bẻ một chữ đồng v́ ai. "Bẽ bàng trăng tối mưa mai, "Sao duyên ngang ngửa cho người dở dang? "Người xa đành lẽ chưa tường, "Cửa thu luống chực tin sương góc trời. "Dẫu vàng dẫu đá với người, "Nặng t́nh đâu dám nhẹ lời song thân. "Năm canh cung nguyệt lựa dần, "Năm lần xa nhớ năm lần thở than. "Ông tơ khéo đă đa đoan, "Ba sinh luống đợi, Ngọc Hoàn c̣n lâu. "Khuôn xanh kia mới hiểm sâu, "Đă lừa nhau, lại tỏ nhau nữa mà".
VII
Diêu sinh đến chúc mừng sinh nhật Dương công, nói chuyện Lương Sinh kết duyên cùng Ngọc Khanh - Giao Tiên biết tin oán hận, nhưng vẫn thuỷ chung - Nàng thiêu huỷ những đồ bài trí, trang sức chỉ giữ lại có mảnh tiên thề - Bỗng Dương tướng công được đổi về kinh đô, mang theo gia quyến cùng đi - Vua sai Dương công ra biên thuỳ dẹp giặc, Dương bà và Giao Tiên phải ở tạm nhà người cậu họ làm quan trong viện Hàn Lâm.
Ác vàng thấm thoát thoi đưa, Phủ Dương sinh nhật một nhà đầy vui. Chàng Diêu đệ lễ sang chơi, Rượu đua cuộc thánh thơ bồi câu tiên. Khi vui trạnh nhớ bạn hiền, Thấy Diêu hầu dễ nên quên sự chàng. Rằng: "Từ bẻ liễu lên đường, "Gửi mai sao hăy trễ tràng đến nay". Việc Lưu, Diêu mới giăi bày: "ư v́ hôn sự nên chầy chưa sang". Nàng vừa đứng trước rèm tương, Bên tai một trận thê lương gió ào. Nghe qua vội trở gót vào, Sóng trôi lớp lớp nhường xao bể ḷng. "V́ ai lở đỉnh lấp ḍng, "Đă dành gối chiếc chăn mong nhầm người. Cạn lời Hương mới lựa lời: "Dù ai nỡ phụ chi ai luống chờ! "Nhuỵ đào vẹn vẻ c̣n tơ, "V́ ai bướm lạc ong lừa hiếm ai." Thoảng nghe những tiếng trái tai, Thét rằng: "Giọng khéo dông dài gớm chăng! "V́ ai quyến gió rủ trăng, "Bây giờ c̣n dám đăi đằng với ai? "Phận đàn bà ngỡ là chơi, "Một ngày tăm tiếng muôn đời mắt tai. "Mặc ai hẹn nhạt nguyền phai, "Tự ta xuân khoá then cài với ta." Đỡ lời Nguyệt mới thưa qua: "Tơ duyên cũng chửa hẳn là dứt xong. "Duyên kia dù hẳn phụ ḷng, "Mặc ai xin hăy thung dung nghĩ nào!" Mưa tuôn ngấn ngọc như bào Phận đành là thế dẫu sao cũng đành Từ đây bèo nước lênh đênh Cành hoa vô chủ đă đành từ đây. Buồng riêng thức thức phô bày, Ḷng nào vui những của này với ai. Ngón cầm dù lựa vào tai, Điệu cao đă vậy nào người tri âm. Túi thơ dù đúc nên ngâm, Phẩm đề ai kẻ đồng tâm với ḿnh? Bút hoa dù vẽ nên tranh, Lấy ai mà nhận nét t́nh cho hay? Cuộc cờ ai kẻ ngang tay? Thấy cờ mà tưởng những ngày chơi đêm. Nào gương nào chỉ nào kim, V́ ai mà để chi thêm bận ḷng. Sạch sanh phó trận lửa nồng, Tiên thề đành để ghi ḷng kiếp sau. Bập bùng chưa nguội bếp sầu, Nhện sa chợt mảng tin đâu trước mành. Dương gia chuyển thụ thăng kinh, Đề huề chuyển soạn thuỷ tŕnh trẩy ra. Nỗi ḿnh thêm rộn nỗi nhà, Khi xa, xa biết là xa mấy trùng. Hành trang sắm sửa vừa xong, Con thuyền chen chúc đưa dong cánh lèo.
Giang sơn tám bức sầu treo, Cảnh may để chạnh sắc chiều như xui, Ḱa đâu cát bẵng một doi, Mấy cḥm lếch đếch lôi thôi trận nhàn Ḱa đâu mây tận chân ngàn, Lưng đèo xao xác hợp tan chợ chiều. Ḱa đâu viễn phố quạnh hiu, Chân trời thấp thoáng con chèo về khơi. Ḱa đâu bờ bến lôi thôi, Ngư thôn mấy nóc mặt trời tà dương. Ḱa đâu nghi ngút khói sương, Chày khuya mấy tiếng chuông vang bên chùa. Ḱa đâu nước lạnh chiều thu, Động Đ́nh phẳng lặng mặt hồ trăng in. Ḱa đâu ban tối đỗ thuyền, Trắng bay hoa tuyết giang thiên một mầu. Ḱa đâu trúc lệ nhuộm thâu, Tiêu tương lích chích mưa mau canh chầy. Cảnh kia thêm bận ḷng này, Phượng thành sáng mở nào hay đă gần. Cửa doanh Liễu mới rước xuân, Biên thư đă thấy tấu văn bệ thiều Rợ Hồ lỗng thói con kiêu, Ruỗi mù bụi ngựa trẩy theo ải nhàn. Sân phong lựa mặt sai quan, Lại sai Dương tướng giữ giàng việc biên. Hịch mau một mảnh sao truyền, Đành chăm việc nước phải quên việc nhà. Hàn lâm sẵn có Tiền nha, Với phu nhân vả cũng là đồng thân. Hăy sang tạm trú cho gần, Đợi ngày dẹp giặc xem chừng chẳng khơi. Tiền nghe đón rước tận nơi, Dọn lầu sửa chốn nghỉ ngơi thanh nhàn. Chị em cậu cháu đoàn viên, Đành ḷng Dương mới gióng yên cơi ngoài. Một phương đóng vững thành dài, Nuốt không Hồ Yết sa loài khuyển dương. T́nh kiều tử, dạ phần hương, Dù cay đắng cũng phận nhường nghĩ nao.
VIII
Lương Sinh nhớ Giao Tiên lại đến Tràng châu thăm - Thấy sự đổi dời, Lương Sinh ngất đi - Giao Tiên nghe tin cha bị rợ Hồ vây hăm buồn phiền - Lương Sinh sắm sửa vào kinh dự thí tiện thể t́m Giao Tiên - Lương Sinh, Diêu Sinh cùng nhau lên đường đi thi - Cả hai cùng trúng tuyển, Lương đỗ Thám Hoa, Diêu đỗ Hoàng giáp.
Sầu kia kể đă là bao, Nỗi người chiếc bóng ra vào lại thương. Sinh từ núm náu phần hương, Trời thu ba cữ doành tương một ngày. Bụi trông muôn hộc chất đầy, Cánh nào bay đến ngỏ bày trước trang. Liệu cơ ra lạy tôn đường, Tràng châu xin lại t́m sang cựu tŕnh. Được lời theo lối thuỷ hành, Thẳng giong buồm lá thênh thênh xuôi ḍng. Sông thuyền bể dặn trùng trùng, Phũ phàng nọ những thẹn thùng nước non. Vườn riêng c̣n thú cầm tôn, Hoàng Diêu, Tử Nguỵ vẫn c̣n chưa phai. Cành trông cỗi ngắm chờ ai Đầy song tuyết điểm hoa mai trắng ngần. Lần sang thăm thú vườn gần, Một vùng cỏ biếc mấy lần cửa son. Lơ thơ cây cỗi cành non, Rêu in cầu đá, tuyết ṃn lối thơm. Lầu thơ khói toả mây trùm, Chồi sai thưa bẻ, khóm sờm vắng vin. Biết ai hầu hỏi sự duyên, Viên ông đă thấy trong miền ḍ ra. Mon men thăm hỏi gần xa, Mới tường môn mạch nay đà phó kinh. Ngán chiều lă chă đôi doành, Buồn nương bên triện dạo quanh khắp toà. Băn khoăn đến trước đ́nh Ba, Lương không yến đẻ, song tà nhện giăng. Dấu thơ vách hăy dăng dăng, Xă thơ cách mấy mươi chừng người thơ. Hiên cài lác đác sao thưa, Sân rêu nọ chốn ngày xưa chén đồng. Mày dương liễu mặt phù dung, Ngắm hoa thêm nhắc tấm ḷng sinh ly. Trăng thề vẫn đó tri tri, Liễu chương đài biết nay đi đâu rồi, Mừng xuân đào hăy ngậm cười, Vẻ ḥng trơ đó, mặt người nào đâu? Khi sao son gác phấn lầu, Giờ sao tan tác mặt dầu khói sương. Ấy ai dập lửa vùi hương, Để ai nát đá phai vàng với ai? Giận riêng trăm nỗi chất đầy, Một hơi giá ngắt hai tay lạnh đồng. May sao vừa gặp viên công, Rụng rời kíp gọi gia đồng thuốc thang. Tỉnh ra về đến trú pḥng, Giấc buồn chưa giă, mạch tương lại đầy. Nỗi chàng kể đă chua cay, Nỗi nàng nào biết đến rầy những sao Một ḿnh một ngọn đèn hao, Áng mây biên ải chiêm bao cho liền. Chợt nghe Tiền cậu báo tin: "Giặc Hồ nghiêng nước vây miền Ngọc quan "Dương công luỹ mảnh quân đơn, "Miếu đường truyền hịch mưa toan tơi bời." Một nhà nghe nói rụng rời, Sự ḿnh kia với sự đời hay sao: "Ví chăng làm kiếp má đào, "Th́ ra tay thước quản bao cát lầm." Lầu khuya thẻ cạn canh trầm, Thôi lai láng tưởng lại thầm th́ than. Ải mây tin tức khơi ngàn, Cửa bèo nênh nổi nhà lan lật lừa. Xiết bao phận mỏng như tờ, Nợ b́nh sinh, nỗi tóc tơ chưa đền. Đêm đêm vừng nguyệt hoa đèn, Mai gầy guộc vóc, liễu đen đủi mày. Bể sầu càng vợi càng đầy Đă đường kia lại nỗi này mới ghê! Đ́nh Ba từ gót trở về, Tiếng quyên đă gọi bóng hoè theo xuân. Diêu Sinh thăm hỏi ân cần, Lấy kỳ thi cử ép phần thuốc thang. Sinh rằng: "Duyên nghiệp dở dang, "Thôi thời c̣n nghĩ chi đường lợi danh." Dám thưa: "Dậy thế sao đành, "Sân lai sáu kỷ, song huỳnh mười thu. "Lại ǵ cho trọng hơn ru? "Mà coi muôn dặm vân cù làm chơi. "Gió bằng chín vạn bay khơi, "Bất b́nh dẫu việc tày trời cũng xong." Nghe lời như dẹp cơn nồng Nhân kỳ phó cử quyết ḷng tầm phương. Sử kinh lại gắng việc thường, Gấm hoa thêm cải, ngọc vành thêm lau. Sắc thi vang dậy đâu đâu, Hồi trang Sinh mới gióng câu dặm hồng. Tôn sư án khảo vừa xong, Lọt tài sớm đă tỏ ḍng tiền xanh. Tản hoè vàng chất sây cành, Trước sân vào gửi đăng tŕnh ra thi. Dạy rằng: "Mây gió gặp kỳ, "Vin rồng nay hội nam nhi vẫy vùng. "Tiện cho Diêu đệ theo cùng, "Hàn song phong nguyệt bơ công sách đèn. "Bảng thu sớm sớm đề tên, "Tiện đường sớm lại ruổi liền hội xuân. "Đi về lọ quản dưới chân, "Hăy cho ba tiệp trao lần nay mai." Lĩnh lời lạy trước sân lai, Diêu Sinh đă hẹn cũng dời chân sang. Túi Ôn tráp Lư nhẹ nhàng, Đồ thư nửa mạn, phong quang một chèo. Đ̣i phen dốc sớm địch chiều, Bóng ngư mặt nước bóng tiều chân mây. Cảnh thanh trải mấy mà hay, Gót phồn hoa thực nơi này Nam kinh. Y kỳ nạp quyển đề danh, Trận thu cờ trống luỹ thành một ai. Mấy phen thử sức đua tài, Tỉnh nguyên giật giải tên bài Diệc Thương Ṿng năm Diêu cũng chen hàng, Gió đưa cờ tiệp bờ sương nhặt truyền. Trải tuần yến ẩm lưu liên, Yên kinh lại gióng con thuyền ruổi mau. Vui này dễ ngă sầu đâu, Nỗi riêng riêng chạnh đ̣i nau một ḿnh! Trông về chỗ biếc cḥm xanh, Núi gầy g̣ vóc, sông quanh quất ḷng. Phẩm đề biếng giở thư đồng, Thành xuân đă rơ mây lồng thứ năm. Tin xưa vốn đă toan thầm, Mật sai kíp đă cho thăm việc nàng. Chỉ nghe phấp phỏng tin Dương, C̣n ai lưu lạc chưa tường biết nơi. Mặt bèo chân sóng tuyệt vời, Giận duyên xốc nổi thương người bơ vơ. Việc chi nên cũng hững hờ, Hết ngày Diêu nói tận từ mới nghe. Nẩy tài nhả ngọc phun khuê, Nhẹ nhàng vây sóng, lập loè cánh mây. ất bằng một tiếng sấm bay, Hai sinh cùng dự một ngày nguy khoa. Truyền lô Lương dự Thám hoa, Diêu sinh Hoàng giáp cũng là á khôi. Phấn vua lộc nước ân trời, Muôn ngh́n danh giá năm mười nhân duyên. Đá đưa thêm gợi tấc phiền, Chén trăng xưa đă nặng nguyền sá đâu. Vinh qui vừa định tuần sau, Vừa nghe biên báo vội hầu quan sai.
IX
Diêu sinh được bổ nhậm quan Lại bộ, Lương Sinh xung viện Hàn lâm tức nơi người cậu họ Giao Tiên ở - Giao Tiên, Lương Sinh dạo cảnh t́nh cờ lại được gặp nhau - Cùng nhau giăi bầy cảnh huống gia đ́nh, Lương Sinh nguyện xin ra dẹp rợ Hồ giải vây cho Dương công.
Diêu ra quan chính cơi ngoài, Lương vào Hàn uyển thảnh thơi ngọc đường. Vườn sau trúc thạch sẵn sàng, Liền công thự đó là tường Tiền nha. Nàng từ tin ải truyền ra, Nỗi ḿnh nỗi khách biết là bao nhiêu! Trọn ngày khoá lặng song thêu, Nguyệt, Hương biết ư dập d́u ra chơi. Trước hoa lần bóng hoa rơi, Dưới trăng lần bóng, trăng soi người sầu. Cảnh đâu dễ nhắc người đâu, Vừa than t́nh mới vừa sầu nỗi xưa: "Ngàn mây trắng bạc như tờ, "Bóng dâu chênh chếch đă vừa ngang vai. "Bờ sương lối tuyết bao nài, "Nào ai ấm lạnh nào ai ngọt bùi. "Tưởng người chén nguyệt thề bồi, "Pḥng hương trộm tưởng đă người nào thôi! "Ba xuân những chốn làm vui, "Dương thanh liễu lục những ai đó chờ!" Cho hay thanh khí tương cờ, Cách tường Sinh cũng khi vừa đạo thanh. Buồn tanh trăng ngọn gió cành, Dịp chầy dạ khách tiếng ḱnh đêm thu. Cảnh sầu như ghẹo người sầu, Khi than thở bóng khi châu chan mày. "Nghĩ người mặt sóng chân mây, "Tiên thề đành để đến ngày tái sinh. "Lỡ làng bèo nước lênh đênh, "Ấy duyên phụ khách hay ḿnh phụ duyên. "Nào ai bể dặn non nguyền, "Ḷng nào chuông vạn, ngựa ngh́n với ai." Nỉ non đêm ngắn t́nh dài, Nguyệt cài bên triện hoa rơi trước rèm. Cánh hoa lạnh ngắt bóng thiềm, Mây lồng tha thướt làm xiêm một người. Cây quỳnh thánh thót sương rơi, Đào rầu rầu ủ liễu hơi hơi gầy. Rơ người ngày trước chẳng sai, Nguyệt, Hương cũng đến chi đây lạ đời? Những là vắng mặt khuất lời, Non bồng xem ngỡ mấy mươi mươi trùng. Tường hoa quanh quất mấy ṿng, Bên hoa nhường có nẻo thông cuối tường. Hài văn lần bước bước sang, Cách tường văng vẳng tiếng vàng xa đưa. Tưởng bây giờ là bao giờ? Song song đôi mắt c̣n ngờ chiêm bao "Bấy lâu mưa khoá gió rào, "Ngoài muôn ngh́n dặm biết bao nhiêu t́nh. "Biết đâu hương lửa ba sinh, "C̣n trăng c̣n gió c̣n dành duyên ta. "Dịp đàn đă lỡ lại hoà, "Mới là tơ vận mới là nguyệt xoay." Nàng nghe giọt tủi thêm đầy, Cạn lời lại giải niềm tây mọi lời Rằng: "Vâng mừng trộm cho người, "Dă duyên đằm thắm lại vời giàu sang. "Tiếc thay sương tuyết cũ càng, "Lối duyên ai nghĩ tự chàng rắc gai. "Thề hoa v́ tiếng hơi hơi, "Vẫn ghi ḷng, kẻo thẹn lời với hoa. "Soi người c̣n đó trăng già, "Ai ngờ vàng đá xảy ra cát lầm. "Duyên đâu nữa để mà lầm! "Nhện vương lại mấy phen lầm nữa đây. "Bấy lâu chút mảnh riêng tây, "Ái ân này đến đêm này là xong. "Tiên thề dù hăi chút ḷng, "Trên mồ một chén rượu trong cũng là. "Thói thường ấm lạnh thế mà, "Trách ai rẻ rúng cho ta sượng sùng. "Giăi ḷng với mảnh trăng trong, "Tạ ḷng vâng đă biết ḷng thế thôi." Trước lan so bóng ngán lời, Trăng mờ gương lạnh dế rời khúc ngâm. Gió thương mây thảm âm thầm, Dần dần ngọn hạnh như dầm hạt mưa. "Chủ trương kia bởi ông tơ, "Nào ai gió lật trăng lừa với ai! "Mảnh gương ai bẻ làm hai, "Biết đâu mà được giăi bày duyên do. "Mảnh son dầu được giăi cho, "Th́ cam há quản tươi khô đâu mà. "Kể từ doanh liễu dời xa, "Cửa Lưu khi khép, đ́nh Ba khi t́m. "Bắc nam dặm dứt đường chim, "V́ ai bèo nổi mây ch́m bấy lâu! "Nắm xương mai, sá nghĩ đâu, "Nghĩ chăng những nghĩ lầm nhau tại ḿnh. "Hay đâu cơ hội c̣n dành, "Gác Đằng lại nhủ gió thanh đem đường. "Buổi này họp mặt tṛn gương, "Mới hay c̣n có lửa hương kiếp này. "Nhân sao nương náu chi đây, "Những sao nông nỗi bấy nay dạy cùng". Càng nghe càng một năo nùng, Ai hay ai cũng c̣n ḷng chưa quên. "T́nh kia nào phụ chi duyên, "Gió run mây rẩy cho nên cớ nào! "Sự ḿnh kể hết tiêu hao, "Đă đành chiếc bách sóng dào lênh đênh. "Thương ôi muôn dặm biên thành "Xa xôi nào thấu dữ lành tin hơi. "Xót lời nên mới ngỏ lời, "Gặp nhau cùng khách quê người biết sao!" Một cơn gió giật mưa dào, Lẽ này người quyết dạ nào đinh ninh. "Bụi Hồ quét sạch sành sanh, "Ơn trên sau nữa nghĩa ḿnh trả xuôi. "Hẳn dù lầm lỡ lứa đôi, "Trót thề để chút đền bồi cũng xong. "Hoạ khi trời cũng chiều ḷng, "Một chuông vàng một chỉ hồng cũng hay. "Bọc da dù đến thân này, "Cũng đành tỏ chút t́nh ngay với người. "Kiếp này đă dở dang rồi, "Sá chi mà có tiếc đời làm chi! "Thôi thời thôi có nghĩa ǵ, "Thiệt ḿnh mà trả được ngh́ cũng nên." Tử sinh quyết một mảnh nguyền. Cành than ngọn thở nhường quên bóng trời. Giục khuya hoàn chợt gửi lời, Hiểu trang lầu nợ tiếng người đă đông. Biệt ly ai vẽ nên ḷng, Càng mau giọt tủi càng nồng tấm thương. Kẻ về người lại sảnh đường, Liền tay chép biểu tan sương lên chầu.
X
Vua cho Lương Sinh đi đánh giặc - Quá khinh địch Lương Sinh bị thua - Lại có tin đồn tử trận - Triều đ́nh lại cử Diêu Sinh ra tiếp viện - Giao Tiên thất vọng định tự tử - Ông bà Lương tể tướng làm lễ tang chay - Ngọc Khanh cũng làm lễ chịu tang và nhất quyết thủ tiết với Lương Sinh.
Lăm qua chuẩn doăn lời tâu, Cờ sai gươm hộp mặc dầu tiện nghi, Lệnh trao ruổi phát tức th́ Tinh binh mười vạn thuộc tuỳ trăm viên. Bệ từ vâng chỉ đặc truyền, Ầm ầm ngựa gác xe chen khởi hành. Mịt mù băi cát đồi gianh, Cùng nhau khi nặng v́ t́nh quản bao. Ái xa mấy trận binh đao, Truy quân quá đất lầm vào thành không. Súng đâu dậy tiếng đùng đùng, Bốn bề giáp đánh ba ṿng bọc quanh. Một hai tin lũ bại binh, Đồn rằng Lương đă liều ḿnh trong quân. Miếu đường rốt lẽ xử phân, Hành biên lại khiến trọng thần chỉ huy. Tiện nghi các việc biên thuỳ, Vận lương Diêu cũng tức th́ trẩy ra. Mới hay mợ trú Tiền nha, Vấn an tiện thể cáo qua lên đường. Việc biên nói chuyện tin Lương, Chực sau, Hương đă tỏ tường tai nghe. Liền vào gửi trước pḥng khuê, Nghe tin nàng những e nề đ̣i cơn. Vật ḿnh khóc lóc thở than, Quyết ngay nào sá lời can lẽ nài. "V́ ai cho luỵ đến ai, "Thà liều mệnh bạc kẻo sai chữ đồng." Cháo cơm quyết chẳng bợn ḷng, Nguyệt đà cạn lẽ riêng chung rầm ŕ. Tŕnh rằng: "Thôi đă vậy th́, "Dẫu liều đâu nữa ích ǵ đây chăng. "T́nh kia bể núi thực rằng, "T́nh này sao lại xem bằng hiếu kia. "Ǵn ḷng ngọc tạc vàng ghi, "Hiếu t́nh cân lại nhắc đi cho toàn." Chấp nê nàng đă đâu tin, Gỡ dần Hương lại đứng bên rén bày: "Đào kia đành trả mận này, "Có chăng đợi chút một dây ông về. "Cho phu nhân chút hả hê, "Vẹn trong lúc ấy chi hề dám ngăn." Êm lời nàng cũng dăn dần, Ngày giờ núm náu đêm tuần khói hương. Nghe tin chẳng xiết nỗi nàng, Dặm xa lại nỗi đài Lương ở nhà. Vừa mừng cá nhảy đợt ba, Lại thêm chinh tiễu sa đà hành biên. Sau nghe những sự ngoa truyền, Xót ḷng luống những xây phiền đắp thương. Thực hư ai biện cho tường, Lễ chiêu tuần điện lệ thường thiếu đâu. Cuộc đời chưa đến bể dâu, Bỗng dưng mua năo chuốc sầu mà chơi. Tiếng oan dậy đất lở trời, Tin đưa Lưu cũng ră rơi tâm thần. Ngọc Khanh xiết nỗi ngại ngần, Đổi mầu xiêm trắng kém phân cơm vàng. Xót v́ chúng cũng khuyên nàng: "Dây đàn đứt nối là thường nghĩ sao?" Thấy lời oanh yến lao xao, Càng chan giọt thắm càng bào ḷng son. Rằng: "Cương thường nặng núi non, "Hăy c̣n giời đất, hăy c̣n di luân. "Vẻ chi một mảnh hồng quần, "Chủ hoa đành đă đông quân đấy rồi. "Thôi thôi đă vậy thời thôi, "Cũng liều má phấn cho rồi ngày xanh. "Luân thường quyết gánh lấy ḿnh, "Treo gương trinh bạch rành rành cho coi, "Mảng bao dầy mỏng thói đời, "Đợi tuần ráo cỏ chê cười như không. "Dẫu rằng ṃn núi cạn sông, "Gương này quyết chẳng soi chung với người." Lưỡi oanh khéo uấn ra lời, Gớm thay cái mặt con người vô lương. Mấy lời tạc đá ghi vàng, Mối manh ai dám đọc đường nữa đâu. Duyên kia thôi vậy cũng dầu, Nợ kia ai lại làm rầu cho ai.
XI
Lưu phu nhân thương con trẻ tuổi trả lại lễ vật họ Lương nhận gả cho nhà họ Lam - Ngọc Khanh không chịu, ra sông cái trẫm ḿnh -May có ông bà Long đề học đi thuyền về kinh vớt được và nhận làm con nuôi - Lưu phu nhân hối hận.
Ngày xuân lo những thiệt tḥi, Phu nhân vội đă toan bài ép duyên. Lễ đưa truyền lại dẫn điền, Trước b́nh thử mở xem tên ai vào. Họ Lam có một người nào, Nghe tin sai mối lại trao chỉ hồng. Một lời gắn bó vừa xong, Biết con đă hẳn như ḷng cho chưa. Đ̣i nàng khuyên nhủ sau xưa, Rén qú thoắt đă tuôn mưa đôi hàng. Ngập ngừng nàng mới gửi tường: "Yếu thơ bồ liễu lỡ làng tóc tơ. "Phận sao phận bạc như tờ, "Nợ sinh thành biết bao giờ trả xong. "Nâng khăn trót đă long đong, "C̣n toan tiếc mảnh má hồng nữa ru! "Bên đường nấm cỏ rầu rầu, "Mặt nào quên năo khuây sầu với ai. "Dẫu sao cũng một thân người, "Dong cho chiếc gối trọn đời là cam." Lời ngay dễ trái dạ tham, Đem lời nửa mặt coi làm trăm năm. Chước nên mụ những mừng thầm, Lại đem trời bể mà cầm giầu sang. Uấn mềm hết tấc khoe khoang, Trái tai nàng mới kể tường gần xa: "Nói chi những sự người ta, "Nghĩ ḿnh nên chửa hay là chửa nên? "Chữ trinh là phận thuyền quyên, "Ôm cầm ấy lại qua thuyền nào ru. "Nỗi ḿnh riêng những thẹn tḥ, "Lại mang lấy tiếng pha tṛ mà chơi". Phu nhân nghe hết mọi lời, Dậy rằng: "Khuê các sao hay chuyện ngoài. "Duyên này chẳng được bàn dai, "Nhẹ đem vàng đá mà coi làm thường". Thiếp canh truyền hăy phó sang Được lời gửi trước đài trang bước vào. "Trăng già xe vẩn hay sao, "Tơ kia lựa với môi nào khéo sinh? "Dựng gây dám nghĩ sinh thành, "Biết thân ḿnh biết phận ḿnh thế thôi. "Hiếu trinh riêng những gồm đôi, "Ơn nhà hăy trước nghĩa người th́ sau. "Phận mà ra vậy cũng dầu, "Nghĩ người đáy giếng thang lầu chẳng nhưng. "U minh đôi ngả khơi chừng, "Một niềm sắt đá biết rằng thấu không? "Kiếp này đă lỏng giải đồng, "Mảnh gương gắn bó c̣n ḥng kiếp sau". Nỗi riêng càng nghĩ càng đau, Càng hơn non nước càng rầu gió trăng. Nghĩ đi nghĩ lại ngập ngừng, Ngọc xuôi đồ sắm hương lừng mă thay, Lầu khuya vắng vẻ ai hay, Lần nghe văng vẳng canh chầy điểm ba. Vườn sau rén ngơ then hoa, Đè chừng sông cái ruổi pha một ḿnh. Khóc than ri rỉ cuối ghềnh, Giăi ḷng với nước bầy t́nh với trăng: "Tiếc đời chi nữa cũng rằng, "Dầu mà có thác cầm bằng không sinh. "Há rằng chuốc tiếng mua danh, "Sao cho phải phận sự ḿnh th́ cam. "Trông vời trời bể mênh mang, "Đem thân băng tuyết gửi hàm giao long." Bất b́nh chi mấy hoá công, Cho người lấy mảnh má hồng mà chi? Người hạnh nghị khách dung nghi, Làm cho trâm gẫy gương ĺa mới thôi. Mênh mang bể khổ sóng trôi, Biết rằng phúc thiện có trời nữa không? Có quan Đề học họ Long, Hồi kinh vừa gặp thuận gịng chạy qua. Tiếng người lanh lảnh nghe xa, Kíp truyền thuỷ thủ bỏ chà vớt xem. Trước thuyền lướt mướt làn xiêm, Gạn tường mới giải mọi niềm sâu nông. Thung dung quan mới ướm ḷng, Khen rằng: "Tuyết sạch giá trong thực là. "Tiếc thay trong ngọc trắng ngà, "Nỡ hoài chi để trôi hoa dạt bèo. "Rừng thuyền cơi tĩnh là nhiều, "Sạch ḿnh chi lọ là liều đến ai. "Đem ḿnh mà giả nghĩa người, "Để công chín chữ thiệt tḥi về sau. "May đây bèo nước gặp nhau, "Thôi th́ hợp phố cho châu lại về". Lặng nghe giọt ngọc đầm đ́a, Lạy thôi mới kể tỉ tê sự ḿnh: "Trẻ thơ đội đức sinh thành "Sớm khuya ai dễ dứt t́nh được đâu. "Ông tơ lật lọng lừa nhau, "Cực thân nên phải ngậm sầu bước ra. "Gốc phần dù lại dạo qua, "Cành vin chẳng kẻ bẻ hoa tay người. "Lại trơ mặt với người đời, "Th́ liều sóng bạc cho rồi ngày xanh. "Muôn vàn tạ chút hậu t́nh, "Ơn này may có lai sinh là c̣n. "Rồi đây đáy vực ngọn nguồn, "Xin cho bụng cá lại chôn mày ngài". Yêu v́ nết, trọng v́ người, Phu nhân lại dạy đến lời đa mang: "Thân già v́ chút muộn màng, "Mới hay máy tạo tuần hoàn dành cho. "Trăm năm dan díu nghĩa vô, "Mai sau trông cậy già nua được dành. "Rồi ra lá kệ câu kinh, "Mặc tiêu sái đó cho thanh thả đời". Ơn ḷng dám lĩnh lược lời, Ta từ thôi thoắt thuyền xuôi bến nào. Nhà Lưu kinh hăi xiết bao, Mơ màng đón hỏi xôn xao sai t́m. Đầu gành cuối băi lần xem, Khác ǵ đáy bể ṃ kim hững hờ. Mối sầu đ̣i đoạn như tơ, Nguồn cơn nghĩ lại sau xưa tại ḿnh: "Quá thương chút phận lênh đênh, "Ngh́n thu để chịu bạc t́nh với con. "Máy duyên nghĩ đă vào khuôn, "Toan nài chỉ thắm cho tṛn tuổi xanh. "Ai hay xem nghĩa hơn ḿnh, "Nổi nênh bèo bọt tan tành cải kim. "Đă đành mặt nước nổi ch́m, "Biết đâu tăm cá bóng chim bây giờ". Nàng đành được chốn nương nhờ, Khóc là khóc vẩn thương vơ nực cười. Bến mê ngán ngẩm sự đời, Cái ṿng con tạo khéo chơi lững lờ. Người c̣n đôi mặt sờ sờ, Bên mê Thuỷ quốc bên ngờ Vân hương. Vàng thau ngọc đá mơ màng, Làm cho ố thắm phai vàng thế thôi.
XII
Diêu Sinh dùng cung bắn thư báo tin vào ṿng vây - Dương đô đốc cùng Lương Sinh phối hợp với Diêu Sinh phá tan thành luỹ rợ Hồ - Dương công, Lương Sinh, Diêu Sinh kéo quân khải hoàn về, cả ba được phong tước hầu Lưu công tử - anh Lưu Ngọc Khanh đến dự tiệc mừng nói chuyện Ngọc Khanh tử tiết, Lương Sinh rất thương tiếc - Dương công biết chuyện rất cảm động bàn xin truy tặng cho nàng - Vua ban sắc khen ngợi Ngọc Khanh và tác thành cho Lương Sinh sánh đôi cùng Giao Tiên.
Mấy thu tên đá bời bời, Biết đâu Sinh hăy trong vây giữ ǵn. Vỗ về lẽ khích lời khuyên, Đắp cao thành nghĩa chống bền rào trung. Hăm lương Hồ những để rông, Chắp rằng cá chậu chim lồng vội đâu. Dằng dai bạng duật bao lâu, Bóng ô hè giục sang thâu bấy chầy, Diêu từ ruổi chốn ải mây, Tin Lương biết hăy trong vây đă mừng. Hiềm v́ thống tướng non lưng, Đóng quân kín luỹ cầm chừng chẳng sai. Lĩnh quân Diêu mới quyết bài, "Đặc truyền" tức khắc hàm mai tiềm hành Đêm khuya lét thấy binh t́nh, Ngọn cờ ngơ ngác trống canh trễ tràng. Phá kiêu nghĩ cũng dễ dàng, Đóng doanh kíp thảo hai chương mật bài. Hẹn cho giờ sửu đêm mai, Giấu cờ hiệu súng trong ngoài giáp công. Lên nơi cao phụ đứng trông, Mũi tên thuận gió một phong bắn vào. Lương vừa khuya tựa trướng sao, Thấy quân bẩm được thư nào tŕnh xem. Phong thư vẹn vẻ c̣n in, Mở xem thực dấu chữ em rơ mười. Suốt canh ngẫm nghĩ đ̣i thôi, Mấy tên chiến tướng cũng đ̣i vào ngay. Chư quân trông ngóng lâu nay, Biết mưu mài cánh day tay đợi truyền. Luỹ Dương gần cũng thông tin, Hội binh một khắc giải liền hai vây. Khác ǵ hùm cũi ra ngoài, Ấy là thoát tội đoạn rồi lập công. Thừa cơ ḷ lửa mũi lông Cúc kềnh lớp lớp bụi hồng lưng lưng. Thanh b́nh một biểu tâu dâng, Thảnh thơi yên khấu chân nưng khải hoàn, Gia thư nhẹ ruổi chân nhàn, Tin lành sớm đă lọt màn Tiền nha. Vân Hương vào trước tŕnh qua, Nỗi thân nỗi nghĩa như hoa nở ḷng. Gánh sầu cất nhẹ như không, Càng xem tin báo càng mong độ về. Thương canh lần địch dóng khuya, Rơ tường bán đạo kéo về kinh đô. Rồng mây một hội ngh́n thu, Gác đường vẽ mặt, yến Chu thoả ḷng. Người tài lược, kẻ trinh trung, So vào công tải đều phong liệt hầu. Lại cho thế tập về sau, Rành rành khoán núi, làu làu thư sông. Móc mưa nhuần gội chập chùng, Bể sôi chợ họp người trong sảnh đường. Rước mừng tân hữu rơ ràng. Có Lưu công tử anh nàng Ngọc Khanh. Mới vâng ấm bổ phó kinh, Đ |